Caiz mi?

Şirkete bağlıdır. Fıkha uygunluk taramasından geçen şirketlerin hisseleri helaldir; yani faaliyetleri caiz olmalı ve mali oranları (borç, faiz geliri) sınırlar içinde kalmalıdır. Her hisseyi doğrulamak için bir helal hisse tarama aracı kullanın.

Helal alternatif: Bir helal hisse tarama aracı kullanın veya önceden taranmış helal ETF'lere yatırım yapın.

Kripto para konusunda âlimler arasında görüş ayrılığı vardır. Birçok âlim, spekülatif kumardan ve kaldıraçtan kaçınmanız şartıyla kriptoyu dijital varlık olarak tutmaya ve alıp satmaya izin verir. Diğerleri daha temkinlidir. Görüş birliği hâlâ oluşmaktadır; ancak büyük kripto paraları basitçe alıp tutmak birçok âlim tarafından genellikle caiz görülmektedir.

Helal alternatif: Kriptoya yatırım yapacaksanız marjin işlemlerinden ve spekülatif altcoin'lerden kaçının.

Hesabın kendisi caizdir; sadece bir tasarruf kabıdır. Hüküm, fonun neye yatırım yaptığına göre değişir. Katılım BES emeklilik fonları yalnızca fıkha uygun varlıklara yatırım yaparken, geleneksel emeklilik fonları çoğunlukla faizli araçlar bulundurur. Fonunuzun neleri içerdiğini kontrol edin.

Helal alternatif: Fıkha uygun bir emeklilik planı seçin veya işvereninize fıkha uygun fon seçeneklerini sorun.

Araç sigortası Türkiye'de araç kullanmak için yasal olarak zorunludur ve fıkha uygun bir alternatif vardır: Neova Katılım Sigorta, SEDDK lisanslı motorlu araç katılım sigortası (tekâfül) sunar. Katılım sigortasının mevcut olduğu yerlerde âlimler genellikle geleneksel teminat yerine onu seçmeyi tavsiye eder.

Helal alternatif: Yalnızca yasal olarak zorunlu teminatı kullanın ve gereksiz ek teminatlardan kaçının.

Geleneksel hayat sigortası, âlimlerin çoğunun caiz görmediği gharar (belirsizlik) ve riba (nakit değer üzerinden faiz) içerir. Ancak nakit değeri olmayan vadeli hayat sigortasına bazı âlimler, özellikle geliri aile geçindirenin kazancına bağlı aileler için, daha hoşgörülü yaklaşır.

Helal alternatif: Bölgenizde mevcutsa İslami katılım sigortasına (tekâfül, yardımlaşmaya dayalı sigorta) bakın.

Kredi kartı kullanmak, ancak her ay bakiyenin tamamını ödemeniz ve hiçbir zaman faiz işletmemeniz şartıyla caizdir. Kartın kendisi yalnızca bir ödeme aracıdır. Ancak bakiye bırakıp faiz öderseniz caiz olmaktan çıkar. Nakit iade ve ödüller genellikle helal kabul edilir.

Helal alternatif: Bakiyenin tamamını her ay ödeyin. Bunda zorlanıyorsanız banka kartını değerlendirin.

Âlimlerin çoğu geleneksel opsiyon işlemlerini, sahip olmadığınız bir şeyi satmayı (gharar) içerdiği ve çoğunlukla spekülatif olduğu için caiz görmez. Ancak bazı âlimler, riskten korunma (risk yönetimi) amacıyla kullanılan opsiyonlarla salt spekülasyonu birbirinden ayırır. Çoğunluğun görüşü, standart opsiyon sözleşmelerinin alım satımının caiz olmadığı yönündedir.

Helal alternatif: Türev ürünler yerine helal taramasından geçmiş şirketlerin hisselerine doğrudan sahip olmaya odaklanın.

Tekil hisselerde günlük alım satım; hisselerin kendisi helal taramasından geçmişse, marjin/kaldıraçtan kaçınırsanız ve takas kurallarına uyulursa caizdir. Ancak âlimler, temel analiz yapmadan yalnızca fiyat ivmesine göre işlem yapmak gibi kumara (maysir) benzeyen aşırı spekülasyonun caiz olmayabileceği konusunda uyarır. Niyet ve yöntem önemlidir.

Helal alternatif: Spekülatif günlük alım satım yerine, uzun vadeli bir bakışla helal taramasından geçmiş hisselere yatırım yapın.

Geleneksel endeks fonları (S&P 500 gibi), yasaklı faaliyetlerde (alkol, kumar, faize dayalı finans) bulunan şirketleri içerdiği için helal değildir. Ancak büyük endekslerin taranmış sürümlerini takip eden, fıkha uygun endeks fonları ve ETF'ler (SPUS, HLAL ve AMAGX gibi) vardır. Bunlar helaldir.

Helal alternatif: Fıkha göre taranmış endeksleri takip eden SPUS veya HLAL gibi helal ETF'lere yatırım yapın.

Bir aracı kurum platformu olarak Robinhood'u kullanmak caizdir; sonuçta bir araçtır. Ancak onun üzerinde ne işlem yaptığınız önemlidir. Helal taramasından geçmiş hisseleri almak sorun değildir. Marjin işlemi yapmak, opsiyon işlemi yapmak veya uygun olmayan şirketlere yatırım yapmak ise caiz değildir. Robinhood ayrıca, âlimler arasında tartışma konusu olan ancak genellikle hoşgörüyle karşılanan emir akışı karşılığı ödemeden (payment for order flow) gelir elde eder.

Helal alternatif: Yalnızca helal taramasından geçmiş hisse senetlerini kredili işlem (marjin) kullanmadan alın; KMI All Shares Index listesiyle karşılaştırın ya da taramayı kendi içinde yapan faizsiz yatırım fonlarını tercih edin.

Stake etme konusunda âlimler arasında görüş ayrılığı vardır. Bir ağın güvenliğine katkı sağlamak için token kilitleyip ödül kazandığınız proof-of-stake doğrulaması, bir hizmet sunduğunuz için (bir varlığı kiraya vermeye benzer biçimde) bazı âlimlerce caiz görülür. Diğerleri ise bunu faize benzetir. Âlimler arasındaki ortak görüş hâlâ oluşmaktadır; ancak günümüz âlimlerinin birçoğu gerçek ağ stake'i için caizliğe yakın dururken, borç verme esasına dayalı 'stake' (getiri için DeFi borç verme) ribaya daha yakındır.

Helal alternatif: Stake edecekseniz DeFi borç verme protokolleri yerine gerçek proof-of-stake doğrulamasına bağlı kalın.

Geleneksel ömür boyu ve universal hayat sigortası, gharar (belirsizlik) ve nakit değer üzerindeki riba (faiz) nedeniyle âlimlerin çoğunluğunca caiz görülmez. Buna karşılık, nakit değer bileşeni olmayan saf teminat niteliğindeki vadeli hayat sigortası, özellikle geliriniz üzerinden geçinen bakmakla yükümlü olduğunuz kişiler varsa, birçok âlimce daha esnek değerlendirilir. Mümkün olduğunda tercih edilen alternatif, İslami tekâfül (karşılıklı yardımlaşmaya dayalı katılım sigortası) modelidir.

Helal alternatif: Daha caiz bir seçenek olarak vadeli hayat sigortasına ya da mümkünse katılım sigortasına (tekâful) bakın.

Bitcoin özelinde, değer saklama aracı ya da mübadele aracı olarak kullanıldığında günümüz âlimlerinin birçoğu tarafından caiz görülür; birçok yönden altına benzetilir. Temel şartlar şunlardır: kaldıraçlı/marjinli işlemden kaçınmak, yasak alımlar için kullanmamak ve kumara benzer spekülasyona girmemek. Konuda görüş bildiren âlimlerin çoğunluğu, Bitcoin'i yalnızca alıp elde tutmayı genel olarak caiz kabul eder.

Helal alternatif: Bitcoin'i kaldıraçsız alın ve elde tutun. Spekülatif altcoin'lerden ve marjinli işlemden kaçının.

Spot forex işlemleri, faizsiz (swap'sız hesaplar) ve aşırı spekülasyon olmadan yapılırsa caiz olabilir. Ancak kaldıraçlı marjin işlemleri ve döviz vadeli işlemleri, gharar (belirsizlik) ve riba unsurları taşıdığı için âlimlerin çoğunun görüşüne göre sakıncalıdır.

Helal alternatif: Bazı aracı kurumların sunduğu swap'sız (İslami) forex hesaplarını kullanın ve aşırı kaldıraçtan kaçının. Kendi işlem yönteminiz için yetkin bir İslam âlimine danışın.

Satılan ürünler helal, satıcı teslimat süreci konusunda şeffaf ve ürünün kaynağı ya da kalitesi hakkında bir aldatma yoksa dropshipping genel olarak caizdir. Bazı âlimler, sahip olmadığınız malı satmaya (bay' ma laysa indak) dair çekince dile getirir; diğerleri ise modern ticari teamüller kapsamında kabul edilebilir bulur.

Helal alternatif: Ürünlerin helal ve caiz olduğundan emin olun, müşterilere karşı şeffaf davranın ve kalitesi ile teslimatı güvenilir tedarikçileri seçin.

NFT'ler (değiştirilemez tokenlar), dayanak varlığa göre caiz olabilir. Helal sanatı, gayrimenkulü ya da meşru dijital varlıkları temsil eden NFT'ler kabul edilebilir. Ancak haram içerik taşıyan, salt spekülasyona dayanan ya da kumar benzeri mekanizmalar içeren NFT'ler caiz değildir.

Helal alternatif: Spekülatif dijital koleksiyon ürünleri yerine gerçek bir kullanım değeri ya da helal varlıklarla desteklenen NFT'lere odaklanın. Her projeyi ayrı ayrı değerlendirin.

Gayrimenkul kiralama helal bir gelir kaynağı olarak kabul edildiğinden, Airbnb gibi platformlar üzerinden kira geliri elde etmek genel olarak caizdir. Ancak mülk haram faaliyetler için kiralanmamalı, kira sözleşmesi de açık ve gharardan uzak olmalıdır.

Helal alternatif: Azalan müşareke gibi faizsiz / fıkha uygun finansmanla satın alınan mülk, helal kira geliri elde etmenin bir başka yoludur.