Türkiye'de İslami Miras

Kur'an, belirli mirasçılar için belirli miras payları öngörür: eş, çocuklar, anne baba ve bazı durumlarda kardeşler, terekenin sabit kesirlerini alır. Türkiye'de bu dinî paylar, farklı bir hukuki varsayılanla yan yana durur. Medeni Kanun mirası kendi yasal paylarına göre dağıtır ve yakın mirasçıları saklı paylarla (saklı pay) korur; dolayısıyla faraid kendiliğinden uygulanmaz. Onu uygulamak, hayattayken bilinçli bir planlama, vefatınızdan sonra ise aile içinde iş birliği gerektirir.

Faraide göre dağıtım, cenaze giderleri, borçlar ve üçte bir sınırı içindeki vasiyetler ödendikten sonra yapılır. Erkek evlat kız evladın iki katı pay alır; dul eş çocuk varsa sekizde bir (çocuk yoksa dörtte bir) alır; ölenin çocuğu varsa anne ve baba altıda birer pay alır. Mirasçılardan biri murisden önce vefat ettiğinde veya birden fazla mirasçı sınıfı bulunduğunda gerçek olaylar hızla karmaşıklaşır. Bu nedenle aileler, bunun gibi özetlerle hareket etmek yerine payları Diyanet'in Din İşleri Yüksek Kurulu'na, ücretsiz Alo 190 hattı veya yazılı fetva başvurusu yoluyla hesaplatır.

Pratikteki iyi haber şu: Türk hukuku, fiil ehliyetine sahip mirasçıların terekeyi birlikte anlaştıkları şekilde paylaşmasına izin verir. Bir aile varlıkları faraide göre dağıtan bir miras taksim sözleşmesi imzaladığında, bu sözleşme geçerlidir. Vefattan sonra pazarlık edilmek yerine vefattan önce hazırlanan uzlaşma, Türkiye'deki Müslüman ailelerin çoğunun Kur'an'daki payları yerine getirme yoludur.

Türkiye'de biri vefat ettiğinde bankalar, mirasçılar tahsil için hukuki yetkilerini ibraz edene kadar ölenin hesaplarını bloke eder. Bu yetki bir mirasçılık belgesi(veraset ilamı olarak da anılır) olup, olağan durumlarda noter, ihtilaflı durumlarda hukuk mahkemesi tarafından düzenlenir. Mirasçılar ayrıca taşınmazlar ve daha büyük varlıklar tamamen devredilmeden önce veraset ve intikal vergisi beyannamelerini verir; mülkiyet tapu müdürlüğü üzerinden geçer.

Dinî açıdan, belirli bir ailede faraid paylarının nasıl dağılacağını Diyanet'in Din İşleri Yüksek Kurulu belirler: Alo 190 üzerinden telefonla ücretsiz, fetva başvurusuyla yazılı olarak veya il müftülüklerinde yüz yüze. Aileler bu tespiti genellikle alır ve tüm mirasçıların imzaladığı bir miras taksim sözleşmesiyle uygular. Mirasçılar anlaşamazsa konu varsayılan olarak Medeni Kanun paylarına döner ve mahkemelere taşınabilir; bu da anlaşmaya dayalı dağıtımlardan daha yavaş ve daha masraflıdır.

Pratik hazırlık, evrak inceliğinden daha önemlidir: kimlik kayıtlarınızı güncel tutun, tapu kayıtlarınızı ve devirlerinizi tescilli bulundurun, eşinize hesapların ve belgelerin nerede olduğunu söyleyin (katılım hesapları ve BES birikimleri dâhil) ve vasiyetnamenizin yanında basit bir varlık listesi bulundurun. Sağlığınızda yapılan bağışlar usulüne uygun tamamlanmalıdır; zilyetlik fiilen devredilmeli ve taşınmaz devirleri tapu müdürlüğünde tescil edilmelidir, aksi hâlde geçerli olmaz.