İslami finans sözlüğü
Sade ve anlaşılır tanımlarla 46+ temel İslami finans ve helal bankacılık terimi, Türkiye'ye göre yazıldı. Mudarebe havuzunda kâr paylaşımından TMSF mevduat güvencesine, ferâiz mirasından TKBB tarama standardına kadar, İslami finansal ürünleri karşılaştırırken karşınıza çıkacak terminolojiyi bu sözlükte bulabilirsiniz.
Banking
- Mudarebe havuzu
- İslami bankanın mudarebe esaslı hesaplardan oluşturduğu yatırım havuzudur. Banka, mudarip sıfatıyla havuzu fıkha uygun finansmana yönlendirir; fiilen elde edilen gelir periyodik olarak hesaplanır ve açıklanan kâr paylaşım oranına göre banka ile hesap sahipleri arasında paylaştırılır. Tasarruf hesabı açmadan önce, ilgili katılım bankasına havuz sonuçlarının ve hesap sahibi paylarının nasıl yayımlandığını sorun.
- Wadiah
- Muhafaza veya emanet. Bir finans kurumunun fonları emanetçi olarak tuttuğu mevduat düzenlemesi. Kurum fonları (izinle) kullanabilir ancak mevduatın tamamının iadesini garanti eder. Bazı İslami cari ve tasarruf hesaplarının temelini oluşturur.
Charitable
- Waqf
- İslami vakıf: varlıkların eğitim, sağlık, toplum yararı gibi belirli bir amaç için kalıcı olarak bağışlandığı hayır vakfı. Varlıklar satılamaz veya devredilemez; yalnızca ürettikleri gelir belirlenen amaç için kullanılır.
Contracts
- Arbun
- İslami bir sözleşmede kapora veya peşin ödenen güvence bedeli. Alıcı, bir varlığı ileri bir tarihte satın alma hakkını güvence altına almak için iade edilmeyen bir tutar öder.
- Istisna'a
- Alıcının, ileri bir tarihte teslim edilecek bir varlığın yapımını sipariş ettiği imalat veya inşaat sözleşmesi. Fiyat, teknik özellikler ve teslim takvimi önceden kararlaştırılır. İnşaat ve proje finansmanında kullanılır.
- Salam
- Alıcının, ileri bir tarihte teslim edilecek mal için bedelin tamamını peşin ödediği vadeli satış sözleşmesi. Kalite, miktar ve teslim tarihi belirtilmelidir. Tarihsel olarak tarım ürünlerinde kullanılmıştır.
- Tawarruq
- Alıcının bir malı vadeli ödemeyle satın alıp ardından hemen üçüncü bir tarafa nakit karşılığı sattığı nakit sağlama düzenlemesi. Âlimler arasında tartışmalıdır: bazıları bunu likidite aracı olarak caiz görürken bazıları ribadan kaçınma hilesi sayar.
- Wakalah
- Bir tarafın (müvekkil), işlemleri yürütmesi veya yatırımları yönetmesi için başka bir tarafı (vekil) kendi adına görevlendirdiği vekâlet sözleşmesi. Vekil bir ücret veya kârdan pay alır. Yatırım yönetiminde ve bazı bankacılık ürünlerinde kullanılır.
Estate Planning
- Faraid
- İslami miras hukuku. Ölen bir Müslümanın terekesinin mirasçılar arasında nasıl paylaştırılacağını belirleyen sabit paylar sistemi. Kur'an'daki hükümlere göre belirlenmiş paylar eşe, çocuklara, anne babaya ve kardeşlere verilir. Türkiye'de tereke varsayılan olarak Medeni Kanun'a tabidir; bu nedenle aileler feraizi, tasarruf edilebilir kısım dahilinde noter onaylı vasiyetnameler ve mirasçıların miras paylaşım sözleşmeleri yoluyla uygular; Diyanet payları ücretsiz hesaplar.
- Hiba
- İslam hukukunda sağlığında yapılan bağıştır. Ferâiz payları yalnızca ölüm anında geriye kalan mal varlığı için geçerli olduğundan, hayattayken yapılan ve teslim edilen bir hiba, belirli varlıkları seçilmiş kişilere aktarmanın geçerli bir yoludur. Türk hukuku sağlıktaki bağışları tanır; ancak gayrimenkul devri yine tapu dairesinde tescil gerektirir ve saklı payları zedeleyen bağışlar tenkis davasıyla karşılaşabilir.
- Veraset ilamı
- Türkiye'de mirasçıların, ölen kişinin terekesini yönetmek ve banka bakiyeleri, hisse senetleri ve gayrimenkul gibi varlıklar üzerinde hak talep etmek için ihtiyaç duyduğu belgedir. Mirasçılık belgesi olarak da bilinir; olağan durumlarda noter, ihtilaflı durumlarda ise asliye hukuk mahkemesi tarafından verilir. Mirasçılar ayrıca veraset ve intikal vergisi beyannamesi verir; gayrimenkul ise tapu siciline işlenerek mirasçılara geçer.
- Wasiyya
- İslami vasiyettir. Bir Müslüman, mal varlığının en fazla üçte birini, sabit paylı mirasçı olmayan kişilere (hayır kurumları veya ferâiz paylarının dışındaki kişiler gibi) bırakabilir. Üçte birin ötesi ya da mevcut bir mirasçıya yapılan vasiyet, diğer mirasçıların onayını gerektirir. Türkiye'de vasiyet, medeni hukuk kapsamındaki vasiyetname ile yerine getirilir; vasiyetname, Medeni Kanun'daki saklı payların ardından kalan tasarruf edilebilir kısmı düzenler.
Financing Structures
- Azalan Ortaklık
- Bkz. Müşareke Mütenakısa. Bir ortağın diğerinin payını zamanla kademeli olarak satın aldığı ortak mülkiyet düzenlemesi. Bazı İslami konut finansmanı piyasalarında yaygındır; Türkiye'de konut finansmanı bunun yerine murabaha (maliyet artı kâr satışı) ile yürütülür.
- Ijara
- Faizsiz finansta kullanılan kira sözleşmesi. Finansör varlığı satın alır ve müşteriye kiralar; mülkiyet vade sonunda devredilir (İcare ve İktina). Türkiye'de icare yapısı, katılım fonlarının portföyünde tuttuğu kamu ve özel sektör faizsiz menkul kıymetleri olan kira sertifikalarının (sukuk) temelini oluşturur.
- Karz-ı Hasen
- İyilik amaçlı veya faizsiz borç. Borçlu yalnızca anaparayı öder, ek bir ücret ödemez. Hayırseverlik sayılır ve İslam'da tamamen caiz olan tek borç türüdür.
- Mudarabah
- Bir tarafın (Rab al-Maal) sermaye, diğer tarafın (Mudarib) uzmanlık ve yönetim sağladığı kâr paylaşımlı ortaklık. Kâr, önceden kararlaştırılan oranda paylaşılır. Mali zararı, yöneticinin ihmalinden kaynaklanmadıkça sermaye sağlayıcı üstlenir.
- Murabaha
- Maliyet artı kâr satışı. Satıcı bir varlığı satın alır ve alıcıya açıkça bildirilmiş, üzerinde anlaşılmış bir kâr marjıyla yeniden satar. Alıcı toplam tutarı taksitle öder. Fiyat ve ödeme planı sözleşme anında sabit ve şeffaftır. Konut finansmanı, araç finansmanı ve iş ekipmanı alımlarında yaygın olarak kullanılır.
- Müşareke Mütenakısa
- Azalan ortaklık; Azalan Müşareke olarak da adlandırılır. Bir ortağın payının, diğerinin onu satın almasıyla zamanla azaldığı bir müşareke türü: alıcı ve finansör mülkü birlikte edinir, alıcı finansörün payı için kira öder ve her pay alımı, alıcının mülkiyetini %100'e ulaşana dek artırır. Bazı piyasalarda baskındır; Türkiye'deki katılım bankaları konutu bunun yerine murabaha ile finanse eder.
- Musharakah
- Tüm tarafların sermaye koyduğu ve kâr ile zararı orantılı olarak paylaştığı ortak girişim. Türkiye'deki katılım bankaları ortaklık ilkelerini ağırlıklı olarak mevduat tarafında, mudarebe havuzları aracılığıyla uygular; finansman ise çoğunlukla murabaha ile yürütülür.
General
- Amana
- Emanet veya güvenlik. Faizsiz finansta, varlıkların bir tarafça başka bir taraf adına muhafaza edildiği güven düzenlemesini ifade eder. Türkiye'deki katılım bankaları bu kavramı cari hesaplarda uygular: banka mevduatı muhafaza eder, herhangi bir getiri ödemez ya da ücret almaz.
- Halal
- İslam hukukuna göre caiz olan. Finansta, faizden, yasaklı sektörlerden ve aşırı belirsizlikten kaçınarak fıkhî ilkelere uygun olan ürün ve işlemleri ifade eder.
Governance
- AAOIFI
- İslami Finans Kurumları Muhasebe ve Denetim Kuruluşu (AAOIFI). Faizsiz finans için fıkhî muhasebe, denetim, yönetişim ve etik standartlarını belirleyen başlıca uluslararası kuruluştur. Merkezi Bahreyn'dedir ve 45'ten fazla ülkedeki kurumlar tarafından izlenir.
- Danışma Kurulu
- Finansal ürün ve kurumların fıkha uygunluğunu denetleyen ve belgeleyen yetkin İslam âlimlerinden oluşan komite. Sözleşmeleri inceler, ürün yapılarını onaylar ve sürekli gözetim sağlar. HalalWallet, aktif bir fıkhî denetim kurulu açıklayan kurumları 'Formal Board' (resmî kurul) etiketiyle işaretler.
- Fatwa
- Yetkin bir İslam âliminin (müftü) belirli bir konuda verdiği dinî hüküm veya görüş. Finansta fetva, bir ürünün veya işlemin fıkhî ilkelere uygun olduğunu belgeleyebilir.
Insurance
- Retakaful
- Fıkha uygun reasürans. Katılım sigortası işletmecileri, büyük riskleri geleneksel reasürans yerine retakaful (katılım reasürans) düzenlemelerine katılarak dağıtır. Bir işletmecinin tüm risk zincirinde fıkha uygunluğa ne kadar önem verdiğini değerlendirirken retakaful panelini de sorun.
- Takaful
- İslami dayanışmaya dayalı sigorta. Katılımcılar, zarar veya hasara karşı karşılıklı mali koruma sağlayan ortak bir havuza (fona) katkıda bulunur. Geleneksel sigortanın risk devri modelinin aksine işbirliği, ortak sorumluluk ve karşılıklı yarar ilkelerine dayanır.
- Vekâlet modeli
- Katılımcıların katkı paylarını ortak bir havuza bağışladığı, hasarların bu havuzdan ödendiği ve işletmecinin sigortacılık kârı elde etmek yerine açıklanmış bir yönetim ücreti karşılığında vekil olarak görev yaptığı bir katılım sigortası yönetim yapısıdır. Türkiye'deki katılım sigortacıları bu ilkeyi SEDDK çerçevesinde ayrıştırılmış risk fonları aracılığıyla uygular; fazla (artık) politikaları ise katılım uyum açıklamalarında belirtilir.
Investment
- Sukuk
- İslami tahviller veya sertifikalar. Borcu temsil eden ve faiz ödeyen geleneksel tahvillerin aksine sukuk, altta yatan bir varlıkta, projede veya yatırımda orantılı mülkiyeti temsil eder. Getiri, sabit bir faiz oranına değil varlığın performansına bağlıdır.
Prohibitions
- Gharar
- Bir sözleşmedeki aşırı belirsizlik veya muğlaklık. Sömürüye veya anlaşmazlıklara yol açabileceği için faizsiz finansta yasaktır. Sözleşmelerde şartlar, konu ve yükümlülükler açıkça tanımlanmış olmalıdır.
- Haram
- İslam hukukuna göre yasak olan. Finansta faize dayalı ürünleri; alkol, kumar, domuz eti, silah, tütün ve yetişkin eğlence sektörlerine yapılan yatırımları kapsar.
- Maysir
- Kumar veya şans oyunları. İslam'da yasaktır. Gerçek bir ekonomik faaliyetten ziyade spekülatif, şansa dayalı sonuçlar doğuran ve kumara benzeyen finansal işlemler meysir sayılır.
- Riba
- Faiz veya tefecilik. Faizsiz finansta en katı biçimde yasaklanan uygulamalardan biridir. Altta yatan ekonomik sonuçtan bağımsız olarak bir borç veya mevduat üzerinden garanti edilen, önceden belirlenmiş her türlü getiriyi kapsar. Geleneksel konut kredileri, ihtiyaç kredileri ve tasarruf hesabı faizi riba türleridir.
Roles
- Rab al-Maal
- Mudarebe ortaklığında sermaye sağlayıcı. Bu taraf fonu sağlar ancak yatırımı aktif olarak yönetmez. Mali zararı (yöneticinin ihmalinden kaynaklanmadıkça) üstlenir ve kârdan kararlaştırılan oranda pay alır.
Turkey Market
- BDDK (Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu)
- Türkiye'nin bankacılık düzenleyicisi. BDDK, faizsiz çalışan katılım bankaları dahil tüm bankalara faaliyet izni verir. Faizsiz Bankacılık İlkelerine Uyuma İlişkin 2019 tarihli Tebliği, her katılım bankasının bir danışma komitesi bulundurmasını zorunlu kılar; böylece fıkhî yönetişim gönüllü bir uygulama olmaktan çıkıp düzenleyici bir yükümlülük hâline gelir.
- BES (Bireysel Emeklilik Sistemi)
- Türkiye'nin gönüllü özel emeklilik sistemidir; TL katkı paylarına yıllık bir üst sınıra kadar %20 devlet katkısı sağlanır. Katılım BES planları, yalnızca danışma komitelerinin gözetimindeki faizsiz emeklilik fonlarına yatırım yapar. Sağlayıcılar arasında Katılım Emeklilik, Bereket Emeklilik ve büyük emeklilik şirketlerinin katılım planları yer alır. OKS, işyeri üzerinden otomatik katılım uygulamasıdır.
- Katılım bankası
- Tüm faaliyetlerini faizsiz ilkelere göre yürüten, BDDK lisanslı bankadır. Mevduat, kâr ve zarara ortaklığa dayalı mudarebe havuzları olarak yapılandırılır; finansman ise murabaha, yani alım ve yeniden satım yoluyla sağlanır. Türkiye'de dokuz katılım bankası vardır. Bunların arasında Kuveyt Türk, Albaraka Türk, Türkiye Finans ile kamu bankaları Ziraat Katılım, Vakıf Katılım ve Emlak Katılım bulunur.
- SEDDK (Sigorta ve Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu)
- Türkiye'nin sigorta ve bireysel emeklilik düzenleyicisidir. SEDDK, katılım sigortacılığını danışma komitesi gözetimini zorunlu kılan özel bir çerçeve kapsamında denetler; ayrıca BES'in ücret sınırlarını ve fon kurallarını düzenler. Neova Katılım Sigorta ve Türkiye Katılım Sigorta gibi şirketler bu katılım çerçevesi kapsamında poliçe düzenler.
- SPK (Sermaye Piyasası Kurulu)
- Türkiye'nin sermaye piyasası düzenleyicisidir. SPK, portföy yönetim şirketlerine izin verir ve fonları onaylar. Bunlar arasında KT Portföy, Albaraka Portföy ve Ziraat Portföy gibi yöneticilerin sunduğu katılım fonları ile fonbulucu ve Fonangels gibi paya dayalı kitle fonlaması platformları yer alır. Yatırım yapmadan önce fonun SPK kaydını KAP üzerinden kontrol edin.
- TKBB (Türkiye Katılım Bankaları Birliği)
- Türkiye'deki katılım bankalarının sektör kuruluşudur. Merkezi Danışma Kurulu, faizsiz bankacılığın ulusal standartlarını belirler. Bunların arasında BIST Katılım endeksleri ve katılım fonları için kullanılan 33/33/5 hisse tarama eşikleri de vardır: faizli borç ile faiz getiren varlıkların her biri piyasa değerinin %33'ünün altında, uygun olmayan gelir ise hasılatın %5'inin altında olmalıdır.
- TMSF (Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu)
- Türkiye'nin yasal mevduat sigortacısı. TMSF, katılım fonlarını ve mevduatı mudi başına banka başına 1.2 milyon TL'ye kadar korur; güvence, cari, katılma ve kıymetli maden hesapları dahil katılım bankası hesaplarına geleneksel mevduatla aynı şekilde uygulanır.
Zakat
- Fitre (Zakat al-Fitr)
- Ramazan sonunda, bayram namazından önce verilmesi gereken özel hayır katkısı. Servete dayalı olan olağan zekâtın aksine fitre, hanedeki kişi başına sabit bir tutardır ve yoksulların bayramı kutlayabilmesi için ödenir.
- Hawl
- Tam bir kameri yıl (yaklaşık 354 gün). Nisap eşiğinin üzerindeki zekâta tabi servet bir tam havl boyunca elde tutulduğunda zekât farz olur.
- Nisab
- Zekâtı farz kılan asgari servet eşiği. 85 gram altın veya 595 gram gümüşün (hangisi düşükse) değerine eşittir. Zekâta tabi toplam serveti bir tam kameri yıl boyunca nisabı aşan bir Müslüman zekât vermek zorundadır.
- Ushr
- Tarımsal ürünler üzerinden alınan İslami vergidir: doğal yollarla sulanan arazide ürünün %10'u, yapay yollarla sulanan arazide %5'i oranında hesaplanır. Türkiye'de öşür beyana dayalıdır ve kişisel zekâtla birlikte çiftçi tarafından doğrudan ödenir; devlet tarafından tahsil edilmez.
- Zakat
- İslam'ın Beş Şartı'ndan biri. Nisap eşiğinin üzerindeki zekâta tabi servetin %2.5'i oranında zorunlu yıllık hayır katkısı. Bir tam kameri yıl (havl) boyunca elde tutulan nakit, altın, gümüş, yatırımlar, ticari varlıklar ve diğer servet türleri için geçerlidir.
Helal finansal ürünleri keşfedin
Diğer kategorileri keşfedin
Kısa Cevap
Bu sözlük, Türkiye'de faizsiz bankacılıkta, yatırımda ve finansmanda kullanılan 45'ten fazla temel İslami finans terimini kapsar. Her terim için sade bir tanım ve gerçek ürünlerde nasıl karşılık bulduğuna dair bağlam yer alır; mudarebe katılım havuzlarından ve murabaha finansmanından katılım sigortasına ve ferâiz mirasına kadar.
Öne Çıkan Noktalar
- 45'ten fazla İslami finans terimi sade bir dille tanımlandı
- Türkiye'ye özgü terimler: BDDK, TMSF, TKBB, SEDDK, SPK, BES, katılım bankası, veraset ilamı
- Bankacılık, yatırım, finansman, katılım sigortası (takaful), zekât ve miras planlamasını kapsar
- Murabaha, müşareke, icare, riba, nisap, ferâiz, kira sertifikası (sukuk) ve daha fazlasını içerir
- İlgili ürün karşılaştırma sayfalarına bağlantılıdır
İnceleyen: HalalWallet Editör Ekibi•Son inceleme: 2026-03-06•Açıklama: Hiçbir kurum bu sayfadaki yerleşim ya da sıralama için ödeme yapmaz. Editöryal politika ve tüm açıklamalar.
Üç ayda bir gözden geçirilir; önemli içerik değişikliklerinde güncellenir.
Bu sayfaya nasıl atıf yapılır
Tercih edilen biçim:
HalalWallet. “İslami finans sözlüğü: 45+ temel terim açıklandı.” HalalWallet, https://www.halalwallet.com.tr/tr/sozluk. Erişim tarihi 2026-11-11.
Zamanla değişebilen bilgiler (kâr payı oranları, ücretler, ürün erişilebilirliği) için lütfen doğrudan kurumun resmi belgelerinden teyit edin ve erişim tarihini not edin.
Kaynaklar ve inceleme süreci
Bu sayfa HalalWallet editöryal standartlarına ve kaynak belgelere göre incelenmiştir.
İnceleyen: HalalWallet Editorial Team
Son inceleme: 2026-03-06