Dünyadaki Müslüman azınlık ve Müslüman çoğunluklu piyasalara baktığımızda, araştırdığımız hemen her yerde ticari bir İslami miras planlaması sektörü ortaya çıkıyor. Birleşik Krallık, yayımlanmış fiyatlarla, yaklaşık yüz sterlinden başlayan online İslami vasiyetler satıyor. Kanada'da iki haneli dolar tutarlarına fıkha uygun vasiyet yazan birden fazla platform var. ABD'de âlimlerce onaylanmış vasiyet araçları ve İslami vakıf (trust) ürünleri bulunuyor. Malezya, vasiyet yazarlarından İslami miras yöneticilerine kadar uzanan bütün bir sektör işletiyor. Avustralya, Güney Afrika, hatta Yeni Zelanda'da bile en az bir özel hizmet var. Dünyanın en kalabalık Müslüman nüfuslarından birine ve eşi benzeri olmayan kurumsal derinlikte bir devlet din hizmetleri yapısına sahip Türkiye'de ise şunlar var: noterler ve bir fetva hattı. Online vasiyet aracı yok. Perakende ölçekte fıkıh sertifikalı bir miras planlama şirketi yok. Vakıf temelli bir bireysel miras ürünü yok. İslami profesyonel vasiyet yürütücüsü sektörü yok. Türkiye'deki miras planlaması içeriğimizi hazırlarken bunu doğruladık; hikâye de bu boşluğun kendisi.
Faizsiz seçenekleri karşılaştırmaya hazır mısınız?
Boşluk neden var?
Her biri tek başına yeterli üç yapısal neden var. Birincisi, hukuki mimari: Türk hukukundaki saklı paylar feraiz usulüne göre yazılmış vasiyetleri geçersiz kılar; dolayısıyla diğer piyasaların sattığı temel ürün, yani mirası İslami paylara göre dağıtan bir vasiyet, Türkiye'de hukuken teslim edilebilir değildir. Bunun yerine işleyen çözüm, iki katmanlı plandır (tasarruf edilebilir üçte bir vasiyetle, feraiz ise TMK 676 kapsamında mirasçıların oybirliğiyle yaptığı anlaşmayla). Bu bir belge değil bir süreçtir ve süreçleri ürünleştirmek zordur. İkincisi, dinî katmanı devletin zaten doldurması: Diyanet'in Din İşleri Yüksek Kurulu, miras sorularını Alo 190, yazılı başvuru ve il müftülükleri aracılığıyla yetkili biçimde ve ücretsiz yanıtlıyor; bu da fetvaya yakın ücretli bir hizmetin değer katacağı alanı çok daraltıyor. Üçüncüsü, resmî vasiyette noter tekeli: resmi vasiyetname devlet tarifesiyle yaklaşık 3,000 TL tutuyor ve güvenilir biçimde icra edilebilen tek şekil bu; dolayısıyla özel bir vasiyet yazım hizmeti, mevcut düzenin ne altında fiyat verebilir ne de ondan daha resmî olabilir. Olsa olsa onun etrafına danışmanlık sarabilir; danışmanlık katmanında ise Diyanet ücretsiz olarak duruyor.
Boşluğun ailelere maliyeti
Mevcut düzeni savunanlar parçaların var olduğunu haklı olarak söyleyebilir: fetva, noter, mirasçı anlaşması. Eksik olan bunların bir araya getirilmesi; başka yerlerde ticari hizmetlerin asıl sattığı şey de tam olarak bu birleştirme. Somut olarak Türk ailelerinde şunlar yok: bir aile yapısını, hangi soruları soracağını bilmeyen aileye gerek bırakmadan eksiksiz bir plana dönüştüren rehberli bilgi alma süreci; entegrasyon, çünkü müftü belge hazırlamaz, noter hüküm vermez ve ikisini koordine eden kimse yoktur; feraiz niyet beyanı ve TMK 676 anlaşması için belge şablonları, ki aileler bunları ya doğaçlama yazar ya da hiç yazmaz; paylaşım anında vasiyet yürütücüsü tarzı destek, yani yas tutan bir ailenin veraset belgesi, borçlar, mehir, fetva hesabı ve tescil işlemlerini sıraya koyması gerektiği, bunun kendi işi olan hiçbir profesyonelin bulunmadığı bir an; ve basit bir farkındalık pazarlaması, çünkü vasiyetten kazanan bir sektör insanlara vasiyet yazmayı hatırlatır, noter sistemi ise kendisinden istenmesini bekler. Ölçülebilir belirti: Türkiye'deki Müslümanların çoğu hiçbir feraiz hazırlığı yapmadan vasiyetsiz ölüyor ve aileler medeni kanundaki paylara ve doğaçlamaya düşüyor; bu da iki sistemin de en kötüsü.
Çözüm yolu: kendiniz bir araya getirmek
Biri bu hizmeti kurana kadar aile, işin genel müteahhidi. Maliyetleriyle birlikte eksiksiz süreç:
| Adım | Sağlayıcı | Maliyet (2026) |
|---|---|---|
| Aile yapınız için feraiz hükmü | Diyanet: Alo 190, yazılı başvuru veya il müftülüğü | Ücretsiz |
| Noter vasiyeti: tasarruf edilebilir üçte bir, vasilik, borçlar, mehir | Herhangi bir noter (Türkiye Noterler Birliği sistemi) | Yaklaşık 3,000 TL (2,661.62 TL senet + sayfa başı 80.68 TL) |
| Aile için feraiz niyet beyanı | Kendiniz hazırlarsınız, fetva eklenir | Ücretsiz |
| TMK 676 anlaşması için ailenin hazırlanması | Siz, yıllar içinde | Sohbetler |
| Paylaşım anında uygulama | Aile, noter ve tapu/sicil; elde fetva ile | Paylaşımda işlem ücretleri |
Her adım rehberlerimizde belgelenmiştir: hukuki çerçeve, noter vasiyeti, vasiyet üçte biri, Diyanet kanalları ve mirasçı anlaşması. Toplam nakit maliyet: yaklaşık 3,000 TL. Toplam birleştirme yükü: gerçek ve tamamen sizin üzerinizde; boşluğu tek cümleyle anlatan da bu.
Bu yazıyı okuyan biri için neler kurulabilir?
- Rehberli bilgi alma ve belge hizmeti: aile yapısı girer, eksiksiz paket çıkar (hazırlanmış fetva başvurusu, noter için hazırlanmış vasiyet içeriği, niyet beyanı ve TMK 676 şablonu dahil). Her bakımdan hukuka uygundur; mevcut kurumların yerine geçmek yerine onların etrafına süreç sarar.
- Katılım finansı içinde miras bilgisine sahip danışmanlık: katılım bankaları ve sigortacılar, finansman ve katılım sigortası anlarında milyonlarca Müslüman haneye dokunuyor; hiçbiri miras planlama desteği sunmuyor, oysa kredi hayat sigortası onları ölüm konuşmasına zaten yaklaştırıyor ((kredi hayat sigortası yazımız) bu savı ortaya koyuyor).
- Vasiyet üçte biri için kurumsal vakıf altyapısı: nakit vakfı yapıları Türkiye'de kurumsal olarak mevcut, ancak bireysel miras aracı olarak yok; adlandırılmış ve belgelenmiş vasiyet araçları sunan bir vakıf, tasarruf edilebilir üçte bire amaçlı bir gidecek yer sağlayabilir.
- En azından: farkındalık. Cuma hutbesinde noter tarifesinden ve Alo 190'dan söz eden her imam, bu yazının yapabileceğinden daha fazla aileyi plan yapmaya yöneltir.
Kredi hayat sigortası bağlantısı rehberimizde ele alınıyor.
Bölgenizdeki kurumları karşılaştırın
Faizsiz ürünleri yan yana karşılaştırın veya eşleştirme aracımız durumunuza en uygun seçenekleri önersin.
Sonuç
Piyasaları olduğu gibi aktarırız; Türkiye'deki İslami miras planlaması piyasası da şöyle: kurumsal olarak eksiksiz, ticari olarak boş. Devlet mükemmel raylar kurdu (başka ülkelerin imreneceği bir fetva yapısı, kuruşuna kadar fiyatlanmış bir noter sistemi, istekli ailelerin tam feraize ulaşmasını sağlayan bir Medeni Kanun maddesi); ama sıradan ailelerin doğrudan binebileceği aracı kimse kurmadı. Bu değişene kadar yukarıdaki çözüm yolu ürünün kendisi, rehberlerimiz kılavuz, miras planlama merkezi ise alet çantasıdır. Bu yazının farkında olmadan bilgilendirdiği girişimci sizseniz: boşluk on yıllardır açık duruyor ve aileler bekliyor.