Önce çatışmayla başlayalım, çünkü geri kalan her şey ondan doğar. Türk yasal mirasçılık hukuku (Medeni Kanun, TMK, 495. madde ve devamı) zümre sistemine göre bölüştürür: önce altsoy miras alır, oğullar ve kızlar eşit pay alır; sağ kalan eş, altsoyla birlikte dörtte bir, ölenin anne babasının zümresiyle birlikte yarım, büyükanne ve büyükbabanın zümresiyle birlikte dörtte üç alır, bu üç zümrenin hiçbiri yoksa mirasın tamamını alır. Klasik İslami miras hukuku (faraid) ise Medeni Kanun'un sertleştirdiği noktaların tam olarak üzerinde farklı bölüştürür: oğul kızın iki katı alır, dul kadın çocuk varsa sekizde bir (yoksa dörtte bir), dul erkek dörtte bir veya yarım alır; vasiyetler üçte birle sınırlıdır ve mevcut bir yasal mirasçıya fayda sağlayamaz. Bu, Diyanet'in izlediği baskın Hanefi görüşüdür. Faraid sonuçlarını isteyen bir Türk Müslüman bunları basitçe bir vasiyetnameye yazamaz; nedenini anlamak, uygulanabilir her planın başlangıcıdır.
Faizsiz seçenekleri karşılaştırmaya hazır mısınız?
Saklı paylar: vasiyetin aşamayacağı duvar
Türk hukuku bazı mirasçıları saklı paylarla korur (saklı pay, TMK 506): her altsoy yasal payının yarısı oranında, her ana baba dörtte biri oranında, sağ kalan eş ise altsoy veya ana babayla birlikte miras alırken yasal payının tamamı oranında (aksi halde dörtte üç) korunur. Bu payları ihlal eden vasiyet geçersiz değildir; korunan bir mirasçı tenkis davası açana kadar geçerli kalır. Tenkis davası, mirasçının ihlali öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde ve en geç toplam on yıl içinde açılabilir ve tasarrufları serbest tasarruf oranına kadar geri çeker. Pratik sonuç şudur: medeni hukukun kızınıza yarım pay tanıdığı yerde ona üçte bir veren, faraid kalıbında bir vasiyetname hazırlarsanız, kızınız aradaki farkı dava eder ve kazanır. Mahkemeler fıkhı değil Kanun'u uygular ve hiçbir noter ustalığı bunu değiştirmez.
Vasiyetname NE yapabilir: serbest tasarruf oranı
Saklı payları çıkarın; kalan, vasiyet edenin serbestçe yönlendirebileceği serbest tasarruf oranıdır. İslami ve Türk hukukunun şaşırtıcı biçimde örtüştüğü yer burasıdır: İslami vasiyet zaten terekenin üçte biriyle sınırlıdır ve mevcut mirasçılara gidemez; bu yüzden hayır vasiyetleri ve mirasçı olmayanlara bağışlar (ana babası hayatta olan bir torun, mirasçı listesinin dışındaki bir akraba, bir vakıf) medeni hukuktaki serbest tasarruf oranının içine rahatça sığar. Noter vasiyetnamesi (resmi vasiyetname, 2026 tarifesiyle tüm masraflar dahil yaklaşık 3,000 TL) vasiyet üçte birini, küçükler için vasi isteklerini, cenaze ve borç talimatlarını ve mehir beyanını geçerli biçimde taşır. Noter vasiyetname rehberimiz işleyişi ve resmi tarifeyi ayrıntılı anlatır; vasiyet üçte biri açıklamamız ise bu paya nelerin girdiğini ele alır.
Faraid fiilen nasıl uygulanır: TMK 676
Çalışan mekanizma ölümden sonra işler ve rızaya dayanır. TMK 676. madde, tüm mirasçıların oybirliğiyle yapacağı yazılı bir anlaşmayla (miras taksim sözleşmesi) terekeyi diledikleri gibi, İslami paylar dahil, bölüşmelerine imkân tanır. Önemli olan, Diyanet'e bağlı Din İşleri Yüksek Kurulu'nun, mirasçıların rızayla faraide göre yeniden paylaşabileceğini ve bunun dinî yükümlülüğü yerine getirdiğini açıkça belirtmesidir. Medeni hukuk bölüştürür; aile oybirliği sağlarsa yeniden bölüştürür; din tatmin olur; tapu kaydı anlaşılan sonucu işler. Bu bir kaçamak değil, sistemin tasarlandığı gibi çalışmasıdır; zira Kanun, ehliyetli yetişkinlerin mallarını anlaştıkları gibi tasarruf etmelerine izin verir.
Bağımlılık tamdır ve dürüstlük bunu açıkça söylemeyi gerektirir: tek bir muhalif mirasçı ya da tek bir mirasçının alacaklısı planı medeni hukuk paylarına geri çökertir. Din değiştiren, uzaklaşan, kavga eden ya da sadece daha büyük olan medeni hukuk payını tercih eden bir mirasçıya zorla uyum sağlatılamaz. Bu nedenle faraid sonuçlarına önem veren aileler paylaşımı ömür boyu sürecek bir proje olarak ele alır: dinî eğitim, vasiyetnameye eşlik eden ve ölenin isteklerini içeren yazılı bir beyan, erken konuşmalar ve uzlaşmanın zor göründüğü varlıklar için bazen yaşarken yapılan devirler. TMK 676 rehberimiz anlaşmanın kendisini adım adım anlatır.
Araç seti: eksiksiz ve kısa
| Katman | Araç | Ne sağlar |
|---|---|---|
| Dinî hesaplama | Diyanet: Alo 190 fetva hattı, yazılı başvurular, il müftülükleri (ücretsiz) | Aile yapınıza göre doğru faraid payları; vasiyet hükmü |
| Medeni hukuk geçerliliği | Noter vasiyetnamesi (resmi vasiyetname), 2026 tarifesiyle yaklaşık 2,661.62 TL senet ücreti artı sayfa başına 80.68 TL | Serbest tasarruf üçte biri, vasilik, borçlar, cenaze talimatları, mehir |
| Faraid sonucu | Ölümden sonra TMK 676 kapsamında oybirliğiyle mirasçı anlaşması | İslami paylara göre yeniden paylaşım, Diyanet onaylı |
| Önceden konumlandırma | Yaşarken hibe, aile protokolü, yazılı istekler | Ölümden sonra oybirliğine bağımlılığı azaltır |
Türkiye'de olmayan şey, ticari anlamda herhangi bir İslami vasiyet hizmetidir: çevrimiçi vasiyet hazırlama araçları yok, bireysel ölçekte fıkha uygunluk sertifikalı miras planlama şirketleri yok, vakıf temelli tüketici ürünleri yok, İslami profesyonel vasiyet yürütücüsü sektörü yok. Birleşik Krallık'ta, Malezya'da, Kanada'da veya ABD'de bu yazı bir ürün karşılaştırmasıyla biterdi; Türkiye'de bir noter ve bir telefon hattıyla biter. Bu boşluğu Türkiye'de İslami vasiyet hizmeti boşluğu yazımızda dürüstçe belgeliyoruz, çünkü var olmayan bir pazarı varmış gibi göstermek kimseye yarar sağlamaz.
Müslüman bir aile için izlenecek sıra
- 1. Alo 190'ı arayın veya aile yapınızla il müftülüğüne gidin; faraid paylarını ve vasiyet hükmünü somut olarak öğrenin.
- 2. Serbest tasarruf üçte biri (hayır, mirasçı olmayanlar), küçüklerin vasisi, borç ve cenaze talimatlarını kapsayan bir resmi vasiyetname düzenleyin.
- 3. Mirasçıları hazırlayın: faraid niyetini vasiyetnameyle birlikte yazılı olarak belgeleyin, TMK 676 beklentisini aile içinde konuşun ve olası muhalefeti cenazede değil şimdiden ele alın.
- 4. Oybirliğinin şüpheli göründüğü varlıklar için yaşarken devirleri (hibe) değerlendirin; ancak saklı payları dolanmak için yapılan bağışların da geriye dönük süre kuralları içinde tenkis yoluyla dava edilebileceğini unutmayın.
- 5. Her hayat olayında gözden geçirin: evlilik, doğum, mülk alımı. Değişiklik, 2026 tarifesiyle senet ücretinin üçte birine mal olur (887.21 TL).
Bölgenizdeki kurumları karşılaştırın
Faizsiz ürünleri yan yana karşılaştırın veya eşleştirme aracımız durumunuza en uygun seçenekleri önersin.
Dürüst sonuç
Türk hukuku faraidi sizin yerinize uygulatmaz ve kendiliğinden işleyen bir belge de yoktur. Türk hukukunun sunduğu şey, planlayan aileler için eksiksiz ve ucuz bir araç setidir: yönlendirilebilecek kısım için bir vasiyetname, dinin gerektirdiği için bir Diyanet hükmü ve istekli bir ailenin farkı tamamen kapatmasını sağlayan bir rıza mekanizması. Bu planın maliyeti yaklaşık 3,000 TL ve birkaç zor konuşmadır. Alternatifi, yani sessizlik ardından medeni hukukun varsayılan payları ve yas tutan bir ailenin tapuda fıkıh doğaçlaması yapması, çok daha pahalıya mal olur. Miras planlama sayfamızla başlayın ve uygulamaya hazır olduğunuzda tam kontrol listesini okuyun.
