Türkiye'de evlenen Müslüman bir çift aynı anda iki para sistemiyle karşılaşır. Fıkıh, kadına mehir hakkı verir ve eşlerin mallarını birbirinden ayrı tutar; Türk Medeni Kanunu (TMK) ise kadına mehir tanımaz ve 202. madde uyarınca varsayılan olarak edinilmiş mallara katılma rejimini uygular; boşanma ya da ölüm halinde evlilik süresince kazanılan her şeyi yarı yarıya paylaştırır. İkisi uzlaştırılabilir. Mehir geçerli bir sözleşmeyle yazıya dökülebilir; 203. madde ise çifte noterde yapılacak mal rejimi sözleşmesi ya da evlenme başvurusunda verilecek yazılı beyanla 242. maddedeki mal ayrılığı rejimini seçme imkânı tanır. Bu rehber her iki yolu ve maliyetlerini açıklıyor.
Faizsiz seçenekleri karşılaştırmaya hazır mısınız?
Mehir: fıkhın şartı ve Türk hukukunun tanıdığı
Mehir, kocanın evlilik akdi sebebiyle karısına borçlandığı ödemedir. Diyanet İşleri Başkanlığı 12 Temmuz 2017 tarihli görüşünde mehrin kadının kendi malı olduğunu, evlilik sırasında ödenebileceğini (mehr-i muaccel) veya ileri bir tarihe bırakılabileceğini (mehr-i müeccel) ve miktar belirlenmemişse kadının, konumundaki bir kadına uygun olan örfî miktara (mehr-i misil) hak kazandığını açıklar. Bir üst sınır yoktur, kadın mehrin tamamından veya bir kısmından vazgeçebilir ve koca ölünceye kadar ödenmemişse mehir terekesi üzerinde borç olarak kalır. Diyanet sağlayıcı sayfası Kurul'un yayımlanmış görüşlerini listeler.
Türk medeni hukukunda mehir diye bir müessese yoktur, ancak sözleşmeler uygulanır. Kocanın karısına belli bir meblağı ödeme veya bir malı teslim etme vaadi, bağışlama taahhüdü ya da borç ikrarı olarak yazılabilir ve mahkemeler bunu genel borçlar hukuku çerçevesinde ele alır. Daha güvenli şekil, malı adıyla belirten, evlilik münasebetiyle mehir olarak borçlanıldığını yazan ve bunun peşin mi vadeli mi olduğunu kaydeden noter belgesidir. Düğünde takılan altın (takı) pratikte peşin mehrin en yaygın şeklidir; kime ait olduğunu yazıya geçirmek, birçok boşanmada çıkan anlaşmazlığı önler. Ömür boyu bağışlar ve hibe rehberimiz bağış kurallarını ele alıyor.
Varsayılan rejim: TMK 202 uyarınca edinilmiş mallara katılma
Medeni Kanun'un 202. maddesi, eşlerin mal rejimi sözleşmesiyle başka bir rejim seçmedikçe edinilmiş mallara katılma rejimine tabi olduğunu söyler. Rejim, 219. maddedeki edinilmiş malları (çalışmanın karşılığı olan kazançlar, sosyal güvenlik ve emeklilik ödemeleri, çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar, kişisel malların gelirleri ve edinilmiş malların yerine geçen değerler) 220. maddedeki kişisel mallardan (kişisel kullanıma yarayan eşyalar, evlilikten önce sahip olunan veya miras ya da bağış yoluyla gelen mallar, manevi tazminat alacakları ve kişisel malların yerine geçen değerler) ayırır.
Rejim boşanma, ölüm veya rejim değişikliğiyle sona erdiğinde, her eşin diğerinin net edinilmiş malının yarısı üzerinde katılma alacağı denen bir hakkı doğar. Kişisel mallar sahibinde kalır. Uygulamadaki sonuç şudur: kocanın maaştan biriktirdikleri, evlilik sırasında kazançla alınan bir daire ve evlilik sırasında kurulan bir iş, tapuda kimin adı yazılı olursa olsun eşit paylaşılır. Türk hukukunda İslami miras rehberi, bu alacağın terekenin bölüşülmesinden önce nasıl tasfiye edildiğini açıklıyor.
Varsayılan rejim fıkıhla neden çelişir, bazı çiftler yine de neden onu korur
Fıkhta evlilik malları birleştirmez. Her eş getirdiğinin ve kazandığının sahibidir, nafaka yükümlülüğü kocaya aittir ve ölümde tereke sabit paylara (feraiz) göre geçer; bu paylarda çocuk varsa kadın sekizde bir, erkek dörtte bir alır. Türk hukukundaki varsayılan rejim buna iki yönden aykırı düşer. Boşanmada bir eşin edinilmiş malının yarısını diğerine aktarır; fıkıh bunu gerektirmez. Ölümde ise hayatta kalan eşe, feraiz payları daha hesaplanmadan, merhumun edinilmiş malının yarısını alacaklı sıfatıyla verir; bu da çocukların ve ana babanın alacağını azaltır. Diyanet miras görüşü yazımız, Kurul'un mirasçıların yeniden paylaşım konusunda anlaşmasına bakışını ele alıyor.
Bununla birlikte dindar çiftlerin çoğu varsayılan rejimi bilerek korur. Olağan gerekçe, çocuk büyütmek için ücretli işinden vazgeçen eşe adil davranmaktır: fıkha göre kadının evlilik süresince nafaka hakkı vardır ama kocasının birikimleri üzerinde bir hakkı yoktur; katılma rejimi ise ona korunan bir yarı verir. Fıkıh, kocanın bu sonuca razı olmasını yasaklamaz; çünkü insan hayatta iken malını dilediği gibi bağışlayabilir veya sözleşmeyle paylaşabilir. Dolayısıyla bu gerçek bir tercihtir ve çift bunu kendiliğinden gelen varsayılan olarak değil, tam bilgiyle yapmalıdır.
TMK 242 uyarınca mal ayrılığı ve nasıl seçilir
242. madde, mal ayrılığı rejiminde her eşin kendi malları üzerindeki mülkiyet, yönetim ve yararlanma haklarını kanunun sınırları içinde koruduğunu söyler. Fıkha en yakın rejim budur: boşanmada katılma alacağı doğmaz, ölümde tereke yalnızca merhumun kendi malıdır ve miras kurallarına göre bölüşülür. 203. madde sözleşmenin evlilikten önce veya sonra yapılmasına izin verir, ancak çifti Kanun'da düzenlenen rejimlerle sınırlar; bu nedenle özel olarak yazılmış bir İslami rejim mümkün değildir, ama mal ayrılığı işi görür.
Şekli 205. madde belirler. Sözleşme noterde, ya noterce düzenlenerek (düzenleme) ya da tarafların imzalayıp onaylatmasıyla (onaylama) yapılmalı; her iki eş bizzat veya özel vekâletnameyle temsilcileri aracılığıyla imza atmalıdır. Alternatif olarak çift, evlenme başvurusu sırasında hangi rejimi seçtiğini yazılı olarak bildirebilir ve evlendirme memuru bunu kaydeder. İkinci yol ücretsiz ve basittir ama yalnızca düğünden önce geçerlidir; düğünden sonra tek yol noterdir. Türkiye Noterler Birliği sayfası noterlik sistemini açıklıyor.
- Rejimi ve mehri kendi aranızda kararlaştırın; düğün altınlarının ve evlilikten önce alınmış dairenin kişisel mal olarak listelenip listelenmeyeceğine karar verin.
- Düğünden önce: evlenme başvurusundaki yazılı beyanda mal ayrılığını işaretleyin; bunun maliyeti yoktur.
- Düğünden sonra veya daha ayrıntılı bir belge istiyorsanız: noterden randevu alın, iki tarafın kimliğiyle gidin ve düzenleme şeklinde bir mal rejimi sözleşmesi isteyin.
- Mehri aynı ziyarette, malı ve peşin ya da vadeli olduğunu belirten ayrı bir ikrar olarak kaydettirin.
- Bir kopyasını vasiyetnamenizle birlikte saklayın; noterde vasiyetname maliyet rehberimiz iki belgenin birlikte nasıl işlediğini açıklıyor.
2026'da noter ziyaretinin maliyeti
Türkiye'de noter ücretleri, Adalet Bakanlığı'nın her yıl yayımladığı Noterlik Ücret Tarifesi ile belirlenir. 2026 tarifesine göre noterin kendi ücreti, işleme bağlı harcın yüzde 30'u olarak hesaplanır ve işlem başına 58.82 TL alt sınır vardır; sayfa başına yazım ücreti, imza ücreti, damga vergisi ve onaylı örnek bedeli bunun üzerine eklenir. Mal rejimi sözleşmesinde belirtilmiş bir parasal değer olmadığından harç, mal varlığınızın yüzdesi değil sabit bir tutardır; bu da toplam maliyeti düşük tutar.
Uygulamada çiftler kısa bir sözleşme için birkaç yüz liralık bir fatura beklemelidir; belge birkaç sayfaya yayılırsa veya mal varlığını ayrıntılı sayarsa daha fazla olur. İmzadan önce noterden kalem kalem bir tahmin isteyin. Mehir ikrarı bir meblağ belirtiyorsa o değer üzerinden harç doğabilir; bu yüzden notere onu bağışlama taahhüdü olarak mı yoksa borç ikrarı olarak mı kaydedeceğinizi sormakta fayda var. Aşağıdaki tablo iki mal rejimini yan yana özetliyor.
| Soru | Edinilmiş mallara katılma (TMK 202) | Mal ayrılığı (TMK 242) |
|---|---|---|
| Ne zaman uygulanır | Varsayılan olarak, sözleşme yapılmadığında | Yalnızca sözleşmeyle veya evlenme başvurusundaki beyanla |
| Evlilik süresince kazançlar | Rejim sona erdiğinde yarı yarıya paylaşılır | Kazanan eşe aittir |
| Miras ve alınan bağışlar | Kişisel mal, paylaşılmaz | Kişisel mal, paylaşılmaz |
| Boşanmada | Diğer eşin net edinilmiş malının yarısı üzerinde katılma alacağı | Alacak doğmaz; herkes kendi malını alır |
| Ölümde | Hayatta kalan önce katılma alacağını alır, sonra miras alır | Hayatta kalan yalnızca miras kurallarına göre miras alır |
| Fıkha uyum | Bilerek bağış olarak kabul edilmedikçe zayıf | Yakın; ayrı mülkiyeti yansıtır |
Zekât, ortak hesaplar ve pratik para soruları
Hangi rejimi seçerseniz seçin zekât şahsîdir. Her eş, kadının sahip olduğu mehir altını da dahil olmak üzere kendi varlıkları üzerinden, altında zekât rehberimizde açıklanan nisabı aştığında öder. Vadeli mehir, koca için düşebileceği bir borçtur; kadın için ise ödenmesi belirsiz olduğundan tahsil edilene kadar zekâtını vermesi gerekmeyen bir alacaktır. Ortak katılma hesabı bunu karmaşıklaştırır; çünkü banka aksi belirtilmedikçe bakiyeyi eşit paylı sayar. Bu yüzden ayrı mal tutan çiftler ayrı hesap kullanmalı veya paylarını belgelemelidir.
Sık sorulan iki soru daha var. Birincisi, fıkha göre kadın gelirini hane giderlerine katmakla hiçbir zaman yükümlü değildir, ancak isterse katabilir ve birçoğu bunu yapar; bu tercihi bağış olarak yazıya dökmek, sonradan paranın geri ödenmesi gerektiği iddiasını önler. İkincisi, bir eşin adına diğerinin parasıyla alınan daire iki rejimde de olası bir dava kaynağıdır; amaç ortak mülkiyetse öyle tescil edin, borçsa borcu belgeleyin.
Bizim görüşümüz: hangi çift için hangi tercih
Evlilik maliyenizin fıkhı izlemesini istiyorsanız, eşlerden birinin işi varsa veya feraiz paylarını korumak istediğiniz önceki evlilikten çocuklar varsa mal ayrılığını seçin. Mehri aynı noter ziyaretinde kaydettirin ve aksini kararlaştırmadıkça düğün altınlarını kadının peşin mehri sayın. Çift, ev hanımı olan eşin birikimlerin garantili yarısına sahip olmasına bilerek karar verdiyse ve kazanan eş bunu ömür boyu bir bağış olarak kabul ediyorsa varsayılan katılma rejimini koruyun; bu durumda ölüm sonucunun da istediğiniz gibi olması için vasiyetname ve mirasçılar arası sözleşme de yapın. Her iki durumda da mümkünse düğünden önce yapın; çünkü evlenme başvurusundaki yazılı beyan ücretsizdir. Bilgiler kurul.diyanet.gov.tr, mevzuat.gov.tr ve tnb.org.tr kaynaklarıyla 11 Eylül 2026 tarihinde doğrulanmıştır.
Sık sorulan sorular
Mehir Türkiye'de hukuken uygulanabilir mi?
Mehir olarak değil; çünkü Medeni Kanun'da böyle bir müessese yoktur. Ancak belli bir meblağı ödeme veya bir malı teslim etme yönündeki yazılı vaat olağan sözleşme hukuku uyarınca uygulanabilir. Malı belirten, evlilik münasebetiyle borçlanıldığını yazan ve peşin ya da vadeli olduğunu kaydeden noter onaylı bir ikrar en güçlü şekildir. Dinî nikâh töreninde verilen sözlü vaadin ispatı zordur ve anlaşmazlıkların olağan sebebidir.
Türkiye'de evlilikte varsayılan mal rejimi nedir?
Medeni Kanun'un 202. maddesi uyarınca edinilmiş mallara katılma rejimidir. Bir eşin evlilik süresince kazandığı her şey edinilmiş maldır ve rejim sona erdiğinde yarı yarıya paylaşılır; evlilikten önce sahip olunan mallar ile miras veya bağışla gelenler ise kişisel mal olarak kalır. Çift noter sözleşmesiyle veya evlenme başvurusundaki beyanla başka bir rejim seçmedikçe rejim kendiliğinden uygulanır.
Düğünden sonra mal ayrılığına geçebilir miyiz?
Evet. 203. madde mal rejimi sözleşmesinin evlilikten önce veya sonra yapılmasına izin verir, 205. madde ise sözleşmenin noterde düzenleme veya onaylama şeklinde ve iki eşin de imzasıyla yapılmasını şart koşar. Geçiş sözleşme tarihinden itibaren etki eder, geriye işlemez; dolayısıyla o tarihten önce biriken edinilmiş mallar, sözleşme kanunun sınırları içinde aksini söylemedikçe katılma alacağına tabi kalır.
Türk hukukuna göre düğün altınları kime aittir?
İki rejimde de bir eşin aldığı bağışlar o eşin kişisel malıdır; dolayısıyla geline takılan altın normalde onundur. Anlaşmazlıklar damada takılan veya çifte ortaklaşa verilen altınlarda çıkar. Mehir ikrarına düğün altınlarının kadının peşin mehri olduğunu yazmak soruyu çözer ve mehrin kadının malı olduğu yönündeki fıkhî görüşle uyumludur.
Mal ayrılığı evde kalan kadını mağdur eder mi?
Edebilir; çünkü evlilik süresince kocasının birikimleri üzerinde bir hak biriktirmez. Fıkıh buna yasal bir yarıyla değil, kocanın nafaka yükümlülüğü, mehir ve ömür boyu bağış seçeneğiyle cevap verir. Bu nedenle mal ayrılığını seçen bir çift anlamlı bir mehir belirlemeli, kadın için alınan malları onun adına tutmalı ve dönemsel bağışları düşünmelidir; böylece fıkhî model yalnızca kazanan eşin lehine olan kısmıyla değil, bütünüyle uygulanır.
Bölgenizdeki kurumları karşılaştırın
Faizsiz ürünleri yan yana karşılaştırın veya eşleştirme aracımız durumunuza en uygun seçenekleri önersin.
Mal rejimi İslami mirası nasıl etkiler?
Varsayılan rejimde hayatta kalan eş önce katılma alacağını alacaklı sıfatıyla alır, sonra kalan üzerinden miras payı alır; bu, feraiz payından daha büyük bir toplamdır. Mal ayrılığında ise yalnızca miras payı uygulanır. Terekenin feraize göre bölüşülmesini isteyen çiftler, mal ayrılığını vasiyetnameyle ve mirasçılar anlaşırsa 676. madde kapsamındaki bir mirasçılar arası sözleşmeyle birleştirmeli; bunu miras planlaması sayfamızda açıkladık.