İslam hukuku her Müslümana vasiyetle cömertlik göstermesi için tanımlı bir alan verir: mirasın üçte biriyle sınırlı olan vasiyet (wasiyya). Diyanet'in izlediği baskın Hanefi görüşe göre bu vasiyet, payları feraiz ile zaten belirlenmiş olan mevcut yasal mirasçılara yapılamaz. Türk medeni hukuku ise her vasiyet edene farklı bir alan tanımlar: saklı paylar descendants ve eşi korduktan sonra geriye kalan serbest kısım. Türk Müslümanların miras planlamasındaki az takdir edilen iyi haber şudur: bu iki alan iç içe geçer. Mirasçı olmayanlara ve hayır işlerine ayrılan İslami üçte bir, medeni hukuktaki serbest kısmın içine rahatça sığar. Yani dinî vasiyet, planın doğru yazımla işleyen ve mirasçı onayı gerektirmeyen bir parçasıdır. Bu yazı o alanı iyi kullanmakla ilgili.
Faizsiz seçenekleri karşılaştırmaya hazır mısınız?
Üçte bir neden var, mirasçılar neden hariç
Üçte bir sınırı, malının tamamını vasiyet etmek isteyen Sa'd ibn Ebi Vakkas'a Peygamber'in verdiği talimattan gelir. Sa'd üçte birle sınırlandırıldı: "Üçte bir de çoktur." Gerekçe, mirasçıları zengin bırakmanın onları muhtaç bırakmaktan daha iyi olmasıdır. Mirasçıların hariç tutulması ise feraizin onların hakkını zaten belirlemiş olması ilkesine dayanır: bir mirasçıya yapılacak ek vasiyet, Allah'ın belirlediği payları yeniden düzenlemek olurdu. Bu iki kural birlikte mirasın mantığını net biçimde böler: üçte ikisi veya daha fazlası sabit paylarla aileye gider; en fazla üçte biri ise ölenin tercihiyle diğer herkese, başta hayır işlerine gider. Diyanet'in Din İşleri Yüksek Kurulu yayımlanan görüşlerinde her iki kuralı da uygular; fetva kanalları sizin durumunuzdaki hesabı da teyit edecektir. Nasıl soracağınızı Diyanet rehberimizde anlattık.
Türk hukukuyla uyum, tam olarak
Türk hukukundaki saklı paylar (TMK 506) her altsoyu yasal payının yarısı, her ana-babayı dörtte biri, eşi ise yasal payının tamamına kadar korur. Geriye kalan serbest kısım aile yapısına göre değişir; ancak tipik durumlarda (eş ve çocuklar) serbest kısım, kimsenin korunan payına dokunmadan mirasçı olmayanlara üçte bir vasiyete yer açar. Uyumu dürüst tutan iki uyarı var. Birincisi, üçte bir dinî bir azami sınırdır, medeni hukuk sınırı değildir: bazı aile yapılarında medeni hukuktaki serbest kısım üçte birden dar olabilir ve onu aşan vasiyet, saklı paylı mirasçının ihlali öğrenmesinden itibaren bir yıl içinde açılacak tenkis davasıyla azaltılabilir. Hesabı kendi durumunuz için noterin kontrol etmesini sağlayın. İkincisi, mirasçılara vasiyeti yasaklayan İslami kural size hukuken yarar sağlar: fıkhın izin verdiği vasiyetler (mirasçı olmayanlar, hayır işleri) medeni hukukun kolay kolay saldıramayacağı vasiyetlerdir, çünkü bir hayır kuruluşunun veya mirasçı olmayan bir torunun saklı payı yoktur. Sistemler bu alanda uyumludur çünkü çatışmaları hiçbir zaman burada olmadı; çatışmalar üçte ikilik kısımdadır ve Türk hukukunda İslami miras yazımızda ele alınmıştır.
Üçte birle ne yapılır: dürüst seçenekler
| Kullanım | Türkiye'de nasıl işler | Notlar |
|---|---|---|
| Hayır vasiyeti (sadaka-i câriye) | Noter vasiyetnamesinde vakfı veya amacı adıyla belirtin | Klasik kullanım; süreklilik arz eden hayırlar (su, eğitim, Kur'an öğretimi) geleneksel olarak tercih edilir |
| Ebeveyni vefat etmiş ya da hayatta olan torunlar | Mirasçı olmayan, adı belirtilmiş torunlara vasiyet | Yetim torunlar aksi halde mağdur olabilir; bilinçli bir vasiyet, feraizin de yasal mirasın da kendiliğinden çözmediği durumu çözer |
| Mirasçı listesi dışındaki akrabalar | İhtiyaç sahibi amcaya, bakıcılık yapan yeğene vasiyet | Fıkıh, mirasçı olmayan fakir akrabalara vasiyeti över |
| Hizmet sahibi kişiler | Ev çalışanları, uzun süredir bakım verenler | Hukuken sorunsuz, dinen övülmüş, neredeyse hiç yapılmayan bir uygulama; istisna siz olun |
| Borçların ödenmesi talimatı | Teknik olarak vasiyetten ayrıdır: borçlar paylaşımdan önce düşülür | Borçları ve mehri her halükârda vasiyetnamede sıralayın; hem üçte birden hem paylardan önce gelirler |
Noter vasiyetnamesine yazmak
Resmi vasiyetname (2026 tarifesiyle her şey dahil yaklaşık 3,000 TL: 2,661.62 TL akit ücreti artı sayfa başına 80.68 TL) uygulama aracıdır. Sonradan sıkıntıyı önleyen yazım alışkanlıkları şunlardır: vasiyeti lira tutarı olarak değil, net mirasın bir kesri veya yüzdesi olarak ifade edin ki enflasyon değerini eritemesin; lehtarları tam olarak belirtin (tam yasal adlar, vakıf sicil bilgileri); vasiyetin İslami wasiyya olarak amaçlandığını ve yasal sınırla sınırlı olduğunu yazın, bu hem aileye niyeti gösterir hem de hesap sorusu çıkarsa yardımcı olur; hayat olaylarında güncelleyin, çünkü değişiklik yalnızca 887.21 TL'dir. Tüm süreci ve senede başka nelerin yer alması gerektiğini noter vasiyetname rehberimizde bulabilirsiniz.
İnsanların gerçekten sorduğu sorular
- Feraizin 2:1 oranını dengelemek için kızıma üçte bir vasiyet edebilir miyim? Vasiyet olarak hayır: Hanefi görüşü mirasçılara vasiyeti yasaklar. Kızlar arasında eşitlik, kendi kurallarıyla hayattayken yapılan hibe ile meşru biçimde sağlanır; işleyişi ve tenkis geriye dönük hesabı için (hibe yazımıza) bakın.
- Üçte bir borçlardan önce mi sonra mı hesaplanır? Sonra. Borçlar ve cenaze masrafları önce düşülür; üçte bir net mirasın üçte biridir.
- Mirasçılar üçte birin üzerindeki ya da bir mirasçıya yapılan vasiyete onay verebilir mi? Klasik görüşe göre evet, mirasçılar ölümden sonra onaylarsa; uygulamada, onaysız da işleyen uygun bir yapı varken umulan bir onaya dayanan plan kurmayın.
- Hiç vasiyetname yazmazsam ne olur? Üçte bir kullanılmadan kalır: yasal miras her şeyi mirasçılar arasında böler; zekât eksikleriniz, hayır niyetleriniz ve bakıcı yeğeniniz hiçbir şey alamaz. Üçte bir ya kullanılır ya kaybolur.
Yukarıda anılan hibe işleyişi hayattayken hibe yazımızda anlatılmıştır.
Bölgenizdeki kurumları karşılaştırın
Faizsiz ürünleri yan yana karşılaştırın veya eşleştirme aracımız durumunuza en uygun seçenekleri önersin.
Sonuç
Vasiyetin üçte biri, Türk hukukunun fıkhın amaçladığı biçimde, yaklaşık 3,000 TL karşılığında ve kimsenin onayı olmadan uyguladığı tek İslami miras planlama aracıdır. Çoğu Türk Müslüman onu kullanmadan bırakır; yani araç setinin en güvenilir parçası en az kullanılan parçasıdır. Mirasınızın üçte birinin ahiretiniz için ne yapması gerektiğine karar verin, noter senedine yazın, sonra daha zor olan üçte ikilik soruna miras planlama kontrol listemizle geçin. Araçlar ve hizmetler için miras planlama merkezi ile İslami vasiyet genel bakışına göz atın.