Türk hukuku İslami miras paylarını uygulatmaz; bunu Türk hukukunda İslami miras yazımızda ayrıntılı biçimde ortaya koyduk. Ancak Medeni Kanun'da, bu payları yine de ulaşılabilir kılan bir madde var. TMK 676. madde, mirasçıların oybirliğiyle yapacakları yazılı bir anlaşmayla mirası diledikleri gibi bölüşebileceğini düzenler: her oran, her mal dağılımı geçerlidir; yasal mirasın ya da bir vasiyetin ortaya çıkaracağı sonuç önemli değildir. Bu belgeye miras taksim sözleşmesi denir. Türk Müslümanlar için Medeni Kanun'daki en önemli hükümdür; çünkü dinin istediği ile mahkemelerin tescil edeceği arasındaki tek köprüdür. Bu yazı, köprünün nasıl çalıştığını ve ailelerin onu nasıl ayakta tuttuğunu anlatıyor.
Faizsiz seçenekleri karşılaştırmaya hazır mısınız?
Hukuki işleyiş
Ölümden sonra miras, mirasçılara bir topluluk olarak geçer; her mirasçının hakkını medeni hukuktaki paylar belirler. TMK 676, mirasçıların bu varsayılan düzeni bir sözleşmeyle değiştirmesine izin verir: tüm mirasçılarca imzalanan, mirası seçtikleri oranlarda ve belirli mal tahsisleriyle bölen yazılı bir anlaşma. Geçerlilik için yazılı şekil ve oybirliği gerekir; anlaşma bundan sonra taşınmaz tescilini, araç ve hesap devirlerini, yani her şeyi belirler. Temel sonuçlar şunlardır: anlaşma ölümden sonra yapılır (hayattayken gelecekteki mirasçıları bağlayamazsınız); her mirasçının ehliyeti olmalı ve rızasını özgürce vermelidir; küçüklerin menfaatleri vesayet denetimini ilgilendirir, bu da bir küçüğün payının medeni hukuktaki hakkının ne kadar altına indirilebileceğini sınırlar; ayrıca bir mirasçının alacaklılarının, paylaşımla basitçe geçersiz kılınamayacak hakları vardır. Bu sınırlar içinde ailenin sözü kanundur.
Diyanet'in desteği ve neden önemli olduğu
Köprünün dinî tarafı şudur: Diyanet'in Din İşleri Yüksek Kurulu, mirasçıların karşılıklı rıza ile mirası feraize göre yeniden dağıtabileceğine ve bunu yapmanın dinî yükümlülüğü yerine getirmiş olacağına açıkça hükmeder. Bu, Türk Müslümanların miras planlamasının temel kararıdır; çünkü eşit yasal paylar üzerinden yapılan medeni hukuk güzergâhının sonucu lekelemediği anlamına gelir: dinen önemli olan, aile işini bitirdiğinde malın nerede olduğudur, aradaki hukuki yol değil. Medeni hukuka göre mülkiyeti alıp ardından feraiz esaslı bir TMK 676 sözleşmesi yapan aile, resmî dinî otorite açısından işi tam olarak yerine getirmiştir. Kendi durumunuza uygun payları önce fetva kanallarından öğrenin; Diyanet rehberimiz Alo 190'ı ve müftülük ağını anlatıyor.
Nerede çöker: oybirliği sorunu
Tek bir muhalif mirasçı planın tamamını boşa çıkarır; miras, medeni hukuk paylarına göre dağılır. Muhalefet varsayımsal değildir ve aksini varsaymak kötü planlamaya yol açar. Gerçekçi başarısızlık nedenleri şunlardır: medeni hukuk paylarından daha fazla yararlanan ve parayı tercih eden mirasçı (medeni hukukun yarım, feraizin ise üçte bir verdiği kız çocuğu; medeni hukuktaki dörtte biri feraizdeki sekizde birinden fazla olan eş); aileyle ya da dinle arası açık olan mirasçı; alacaklıları fiilen oy kullanan, mali baskı altındaki mirasçı; yurt dışındaki mirasçı veya vasisinin azaltılmış bir paya hukuka uygun biçimde rıza gösteremeyeceği küçük; ve fıkıh kılığına bürünmüş eski aile çatışmaları. İlk maddedeki örüntüye dikkat edin: feraizin medeni hukuktan ayrıldığı noktalar sistematik olarak kadınlardan medeni hukuktaki haklarından daha azını kabul etmelerini ister; eşlerin ve kızların her zaman rıza göstereceğini varsayan bir plan plan değil, evrakı hazır bir umuttur.
Aileler oybirliğini nasıl olası kılar
- Hayattayken söyleyin: mirasçılar, bir çekmecede buldukları isteklerden çok, kişinin kendisinden duydukları isteklere saygı gösterir. Başarılı bir anlaşmanın en güçlü tek göstergesi, mirasbırakanın bunu açıkça konuşmuş olmasıdır.
- Niyeti yazın: noter vasiyetnamesine eklenen, Diyanet kararının da ekli olduğu bir feraiz isteği beyanı, aileye etrafında toplanacağı bir metin sunar. Bağlayıcı değildir; son derece ikna edicidir.
- Varsaymayın, anlatın: feraizin neden böyle böldüğünü (ve dulun mehrinin ile borçların önce geldiğini, rızanın özgür olması gerektiğini) anlayan mirasçılar, önüne kesir tablosu konan mirasçılardan daha kolay anlaşır.
- Hayattayken dengeleyin: ölümden sonra mutabakat ihtimali düşük görünüyorsa, tenkis geriye dönük sınırları içinde kalmak kaydıyla yaşarken yapılan bağışlar (hibe) malları önceden yerleştirebilir; (hibe rehberimize) bakın.
- Mutabakatın yürütücüsünü seçin: uygulamada saygın bir aile bireyi ya da imam anlaşmayı yönlendirir; bu kişiyi erkenden belirleyin ve bilgilendirin.
- Asla zorlamayın: dinen baskıyla alınan rıza hiçbir yükümlülüğü ortadan kaldırmaz; hukuken ise itiraza davetiye çıkarır. Medeni hukuktaki payını özgürce muhafaza eden mirasçı her iki sistemde de yanlış bir şey yapmış olmaz; aileye tam olarak bu söylenmelidir.
Hibe mekaniği hayattayken bağış yazımızda anlatılıyor.
Sözleşmeyi doğru yürütmek
Ölümden sonra aile için pratik sıralama şöyledir: medeni hukuktaki mirasçılığı belirleyen mirasçılık belgesini alın; mal ve borçları envantere alın, borçları ve mehri önce ödeyin, çünkü her iki sistem de bunları paylaşımın önüne koyar; gerçek mirasçı grubu için feraiz hesabını Diyanet kanallarından alın; çıplak kesirler yerine belirli malları tahsis eden (daireyi kim alıyor, nakit denkleştirmeyi kim alıyor) taksim sözleşmesini hazırlayın, çünkü sicillerin işleme koyduğu belirli tahsistir; her mirasçıya imzalatın, payı medeni hukuktaki hakkının altına düşen herkes için bağımsız danışmanlık sağlayın; ve sonuçları tescil ettirin. Ailede küçükler varsa, bir şey vaat etmeden önce hukuki danışmanlık alın: vesayet hukuku küçüğün medeni hukuktaki hakkını korur; dürüst çözüm çoğu zaman feraiz paylaşımını rıza gösteren yetişkinler arasında yürütmek, küçüğün ise ergin olana kadar medeni hukuk payını muhafaza etmesi ve sonradan rıza ile yeniden gözden geçirilmesidir.
Bölgenizdeki kurumları karşılaştırın
Faizsiz ürünleri yan yana karşılaştırın veya eşleştirme aracımız durumunuza en uygun seçenekleri önersin.
Sonuç
TMK 676 işin tamamıdır: İslami mirasın Türk hukukunda gerçekten gerçekleşebildiği tek mekanizmadır, devletin kendi dinî otoritesince desteklenir ve tümüyle rıza gösteren bir aileye bağlıdır. Kanun bu rızayı üretemez; ancak aile üretebilir, o da çoğunlukla kimse ölmeden önce. Sözleşmeyi varış noktası, diğer her şeyi (vasiyeti, fetvayı, konuşmaları) ona doğru döşenmiş yol olarak görün. Tam sıralama miras planlama kontrol listemizde; araç seti ise miras planlama merkezimizde yer alıyor.