KYK Öğrenim Kredisi Türkiye'de Caiz mi?

KYK kredisi, yani Gençlik ve Spor Bakanlığına bağlı Kredi ve Yurtlar Kurumu aracılığıyla yürütülen Türkiye'nin devlet yükseköğrenim kredisi, 2022'de yapısal bir değişiklik geçirdi ve tartışmalı olmaktan geniş çevrelerce kabul edilebilir olmaya geçti. Dönemine hangi rejimin uygulandığını anlamak, fıkıh işinin büyük kısmıdır.

Reformdan önce KYK geri ödemeleri, üretici fiyat enflasyonuna bağlı bir endeksle yukarı yönlü güncelleniyordu; dolayısıyla mezunlar aldıklarından belirgin biçimde fazla lira ödüyordu. Bu yapı, her endeksli borçtaki görüş ayrılığının içinde yer alıyordu: bir ilmî görüş artışı, borçların aynı tutarda ödenmesi şeklindeki klasik kurala göre şart koşulan fazlalık, yani riba olarak değerlendirdi; diğeri, değer kaybeden bir para biriminde değerin korunması, yani rakamlarla değil satın alma gücüyle geri ödeme olarak gördü. O dönemin mezunları, şişen bakiyelerin yükünü hissederken yalnızca mali değil, aynı zamanda fıkhî bir tartışmanın içinde de yaşıyordu.

Ekim 2022'de hükûmet, KYK borçlularının yalnızca aldıkları anapara tutarını geri ödeyeceğini, daha önce işlemiş endeksleme artışının ise mevcut borçlular için iptal edileceğini duyurdu ve kanun bu doğrultuda değiştirildi. O andan itibaren KYK kredisi yapısal olarak devletten alınmış bir karzdır: eğitim için verilen para, aynı tutarda, faiz veya endeksleme olmaksızın geri ödenir. Aynen geri ödenen kredi, fıkhta caiz borç vermenin örnek şeklidir; temel yapıda tartışılacak bir şey kalmamıştır ve farklı görüşlerden âlimler, faizsiz devlet öğrenim kredilerini bu şartlarda kabul eder.

Geriye kalan şartlar öze değil kenarlara ilişkindir. Birincisi, gecikme: Türkiye'de ödenmeyen kamu alacakları gecikmeye ve takibe düştüğünde kanuni gecikme zammı işler ve bir borca uygulanan gecikme zammı, temeldeki kredi temiz olsa bile fıkhî açıdan faizdir. Gereken disiplin, âlimlerin her temiz kredi yapısına bağladığı disiplinin aynısıdır: zamanında öde, zorluk çıktığında devletin sunduğu erteleme ve yapılandırma kanallarını kullan ve caiz bir kredinin faizli bir gecikmeye dönüşmesine izin verme. İkincisi, dönem doğrulaması: borçlular geri ödemelerinin gerçekte hangi rejime göre yürüdüğünü teyit etmelidir, çünkü geçiş dönemi bakiyeleri yeniden hesaplandı ve ne borçlu olduğunu söylentiler değil resmî bildirimler belirlemelidir.

Kredinin baştan alınmasına dair bir söz de gerekir, çünkü aday öğrenciler bunu soruyor: eğitim için faizsiz bir devlet kredisi almak tartışmasız caizdir; fetva literatürünün borç hakkındaki genel uyarısı, aynen geri ödenen üretken bir borçlanma için yasaklayıcı değil, ihtiyat niteliğindedir. Geri ödeme gerektirmeyen burs seçeneği ise sadece bir bağıştır ve hiçbir soru doğurmaz. Seçenek sunulan öğrenciler bazen ikisini karıştırır; kredi anaparayı geri öder, burs hiçbir şey geri ödemez ve ikisi de temizdir.

Türkiyeli bir öğrenci ya da mezun için pratik özet: mevcut KYK yapısı faizsiz bir kredidir ve caizdir; 2022 öncesi endeksli geri ödeme gerçek bir ilmî görüş ayrılığına konuydu ve iptal sayesinde mevcut borçlular için artık anlamsız hâle geldi; kanuni gecikme zamları hiç işlemesin diye ödemelerini güncel tut; ve kendi dönemine ait koşulları resmî kaynaklardan doğrula.