Evet. Tahvil, anapara üzerinden sabit veya değişken bir getiri ödeyen bir borçtur. Din İşleri Yüksek Kurulu, devlet tahvili, hazine bonosu ve Eurobond kuponlarını faiz sayar; dolayısıyla bunları getirisi için satın almak caiz değildir. Kuponun büyüklüğü, ihraççının kredi kalitesi ve para birimi hükmü değiştirmez. Türkiye'de helal karşılık, Hazine'nin TL, dolar ve altın cinsinden ihraç ettiği ve borç üzerinden faiz değil, bir varlık üzerinden kira ödeyen kira sertifikasıdır. Bu rehber hükümleri, sıkça sorulan istisnaları, vergi uygulamasını ve geçişin nasıl yapılacağını anlatır.
Faizsiz seçenekleri karşılaştırmaya hazır mısınız?
Fıkıh açısından tahvil nedir?
Tahvil bir borçlanma senedidir. Yatırımcı nominal değeri ihraççıya borç verir; ihraççı vadede bunu geri ödemeyi ve bu arada kupon ödemeyi taahhüt eder. Kupon, paranın zaman içinde kullanılmasının karşılığıdır; arada bir varlık, hizmet veya risk paylaşımı yoktur ve klasik kaynaklarda riba tam olarak budur. Diyanet'in tahvil ve bono hakkındaki hükümleri bunu doğrudan uygular: getiri faizdir ve senedi bu getiriyi elde etmek için almak caiz değildir. Aynı gerekçe Eurobond için de geçerlidir; Eurobond, yabancı para cinsinden ihraç edilip yurt dışında satılan bir Türk tahvilinden başka bir şey değildir.
İnsanların kafasını karıştıran nokta ihraççıdır. Türk devletine borç vermek, fıkıh açısından bir şirkete veya bir kişiye borç vermekten farklı değildir: getiri sağlayan bir borç, borçlanan kim olursa olsun ribadır. Hazine de bunu, faiz almak istemeyen yatırımcılar için ayrı bir araç ihraç ederek fiilen kabul eder; Hazine sağlayıcı sayfamızda her iki araç ailesi de listelenir. Genel ilkeyi kâr payı ile faiz arasındaki farkı anlatan yazımızda ele alıyoruz.
Diyanet hükümlerinin özeti
Yüksek Kurul'un borçlanma araçları hakkındaki yayımlanmış hükümleri kısa ve tutarlıdır. Tahvil konusunda Kurul, tahvillere ödenen sabit getirinin faiz olduğunu ve bu getiri için tahvil almanın caiz olmadığını belirtir. Hazine bonosunda da aynı görüş geçerlidir; çünkü hazine bonosu iskontolu satılan kısa vadeli bir tahvildir ve iskonto faizdir. Eurobond konusunda da Kurul kuponu yine faiz olarak tanımlar. Kurul ayrıca elde edilmiş faizle ne yapılacağını da ele alır: faiz kullanılmamalı, sevap beklemeden ihtiyaç sahiplerine verilmelidir. Bu ilke Diyanet'in bankacılık ve para fetvaları rehberimizde anlatılmaktadır.
Bazı okurların ileri sürdüğü bir görüş var: yüksek enflasyon ortamında tahvil kuponu yalnızca anaparanın alım gücünü korur, dolayısıyla kazanç değil telafidir. Kurul bu görüşü kabul etmemiştir. Özel kişiler arasında bir borç ödenirken enflasyon dikkate alınabilir; ancak bir borç üzerinden önceden kararlaştırılan sabit getiri faiz olmaya devam eder ve Kurul'un banka mevduatı ve tahvil hakkındaki hükümleri bunu açıkça söyler. Dürüst cevap şudur: enflasyondan korunmak isteyen bir Müslüman yatırımcı kupona değil; altına, hisse senetlerine ve kira sertifikalarına bakmalıdır.
Kira sertifikası nedir ve neden caizdir?
Kira sertifikası, Türkiye'nin sukukudur. İhraççı, bir varlık kiralama şirketi aracılığıyla kamu binaları gibi varlıkları özel bir yapıya devreder; yatırımcılar bu varlıklardaki payları temsil eden sertifikaları satın alır; ihraççı varlıkları geri kiralar ve sertifika sahiplerine kira öder; vadede varlıklar geri satın alınır ve anapara iade edilir. Getiri, bir borç üzerinden faiz değil, gerçek bir varlığın kirasıdır. Katılım bankalarının ve danışma komitelerinin bunu kabul etmesinin ve Hazine'nin bunun için ayrı bir ihraç takvimi işletmesinin nedeni budur. Kira sertifikası rehberimiz yapıyı adım adım anlatır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı; TL, ABD doları ve altın cinsinden düzenli ihraçlar yapar ve her biri ihraç tarihi, vade ve kira oranıyla birlikte web sitesinde duyurulur. TL cinsi sertifikalar tahvilin, dolar cinsi sertifikalar Eurobond'un doğrudan ikamesidir; altın sertifikaları ise Hazine aracılığıyla fiziki altın tutmak isteyen yatırımcı içindir ve bunu Hazine altın kira sertifikası rehberimizde ele alıyoruz. Özel sektör kira sertifikaları da katılım bankaları ve şirketler tarafından aynı yapıyla ihraç edilir; ihraççı riski arttıkça kira da yükselir.
| Araç | Sahip olduğunuz | Elde ettiğiniz | Diyanet görüşü |
|---|---|---|---|
| Tahvil (devlet tahvili) | Hazine'ye verilmiş bir borç | Sabit veya değişken faiz kuponu | Caiz değil |
| Hazine bonosu | İskontolu satın alınan kısa vadeli bir borç | İskonto; bu da faizdir | Caiz değil |
| Eurobond | Yabancı para cinsinden bir borç | O para biriminde faiz kuponu | Caiz değil |
| Kira sertifikası (TL, USD veya altın) | Kiralanan varlıklarda bir pay | Bu varlıkların kirası, vadede anapara | Caiz |
| Özel sektör kira sertifikası | Bir şirketin kiralanan varlıklarında pay | Kira, ihraççı riskiyle birlikte | Caiz, ihraççının filtresine tabi |
Tahvil nerede gizlenir: fonlar, emeklilik planları ve banka ürünleri
Türk yatırımcıların çok azı doğrudan tahvil alır. Tahviller başka ürünlerin içinde gelir ve dikkat gereken yer burasıdır. TEFAS'taki geleneksel borçlanma araçları fonları tanımları gereği tahvil ve bono tutar. Dengeli ve değişken fonlar çoğu zaman bir tahvil kısmı içerir. Standart BES planları, katılım fonlarını seçmezseniz varsayılan olarak tahvil ağırlıklı fonlara yönlenir. Geleneksel para piyasası fonları bono ve repo tutar. Geleneksel bankanın yapılandırılmış mevduatı veya anapara korumalı ürünü ise genellikle opsiyon eklenmiş bir tahvildir.
- TEFAS'ta adında katılım geçen veya katılım kategorisindeki fonları filtreleyin; bu fonların tahvil veya bono tutmamaları beklenir.
- BES ve OKS'de, başta seçtiğiniz fon değil, plandaki her fonun katılım fonu olduğunu kontrol edin.
- Nakit için geleneksel likit fon yerine KLU fon rehberimizde incelenen gibi bir katılım para piyasası fonunu veya günlük katılma hesabını kullanın.
- Elinizde zaten bir tahvil fonu varsa satın, kazancın faize denk gelen kısmını verin ve sermayeyi bir kira sertifikası fonuna aktarın.
Geleneksel bir bankanın katılım müşterisine tahvile dayalı ürün satması yasa dışı bir şey değildir; bu yüzden filtre sizin olmalıdır. Helal yatırım sayfamızda her kategorideki katılım ürünleri listelenir; böylece her geleneksel varlığınıza bir karşılık bulabilirsiniz.
Vergi: tahvil ve kira sertifikası için aynı kurallar
Bireylerin elindeki Türk tahvili, bono ve kira sertifikası gelirleri, Gelir İdaresi Başkanlığı'nın menkul kıymet gelirleri rehberinde belirtildiği üzere Gelir Vergisi Kanunu Geçici 67. madde uyarınca stopajla vergilendirilir. Stopaj banka veya aracı kurum tarafından kesilir ve tam mükellef gerçek kişiler için kesindir; yıllık beyanname verilmez. Oran Cumhurbaşkanı Kararı ile belirlenir ve son yıllarda birkaç kez değişmiştir; bu yüzden satın almadan önce güncel oranı bankanızdan teyit edin. Bu rehber için önemli nokta şudur: Hazine'nin kira sertifikaları tahvilleriyle aynı esaslara göre vergilendirilir; dolayısıyla birinden diğerine geçmenin vergisel bir cezası yoktur.
Eurobond ve yabancı para cinsi kira sertifikaları, aynı madde kapsamında TL cinsi araçlardan farklı işlem görür; vadeden önce satılan bir Eurobond'daki değer artış kazancı stopaj yerine beyan kurallarına tabi olabilir. Mevduat tarafını katılım bankacılığı vergileri rehberimizde ele alıyoruz; her türlü dolar cinsi araç tutan kişi, satış yılındaki beyan kuralları konusunda danışmanlık almalıdır.
Tahvil varlığınızı adım adım nasıl değiştirirsiniz
Önce para üzerinden sabit getiri ödeyen her varlığınızı listeleyin: doğrudan tahviller, tahvil fonları, dengeli fonlardaki tahvil kısımları, BES fonları, geleneksel likit fonlar ve yapılandırılmış mevduatlar. Her biri için katılım karşılığını belirleyin: tahvil fonu için Hazine TL kira sertifikası veya kira sertifikası fonu, Eurobond için dolar kira sertifikası, likit fon için katılım para piyasası fonu, geleneksel emeklilik fonu için katılım BES fonu. Kira sertifikası nasıl alınır rehberimiz, katılım bankaları üzerinden birincil piyasayı ve aracı kurumlar üzerinden ikincil piyasayı anlatır.
Sonra, şimdiye kadar kazandığınız faizle ilgilenin. Kurul'un görüşü, bunun sevap beklentisi olmadan verilmesi gerektiğidir ve âlimlerin çoğu, arındırılacak tutarın tüm yatırım değil, elde edilen faiz olduğunu söyler. Tutarların ve bağış yapılan kurumların kaydını tutun; çünkü hesap zekât zamanında yeniden gözden geçirilebilir. Son olarak gelecek için bir kural koyun: getirisini hangi varlığın veya işin ürettiğini söyleyemediğiniz hiçbir araç portföye girmesin.
Türkiye'deki Müslüman yatırımcı için tahvil hakkındaki hükmümüz
Tahvil, bono ve Eurobond caiz değildir; çünkü getirileri bir borç üzerinden alınan faizdir ve Diyanet hükümleri bunu açıkça söyler. İyi haber şu: Türkiye'de yerleşik bir devlet sukuku programı vardır, yani karşılık teorik değildir. Hazine düzenli bir takvimle TL, dolar ve altın kira sertifikaları ihraç eder, katılım bankaları bunları birincil piyasada satar, katılım fonları ise çeşitlendirme isteyen yatırımcılar için bunları portföyünde tutar. Geçişin maliyeti düşüktür, vergi uygulaması aynıdır ve yapı her katılım bankasının danışma komitesi tarafından kabul edilir. Helal bir portföyün sabit getirili kısmında kira sertifikalarını ve kira sertifikası fonlarını kullanın, nakdi bir katılım fonunda veya hesabında tutun ve tahvili başkalarına bırakın. Bilgiler 17 Eylül 2026 tarihinde kurul.diyanet.gov.tr, hmb.gov.tr ve gib.gov.tr üzerinden kontrol edilmiştir.
Sıkça sorulan sorular
Türk devlet tahvilleri haram mı?
Evet. Din İşleri Yüksek Kurulu tahvil ve hazine bonosu getirisini faiz sayar ve bunları bu getiri için almanın caiz olmadığına hükmeder. Borçlananın devlet olması hükmü değiştirmez; çünkü sabit getirili bir borç, borçlanan kim olursa olsun ribadır. Hazine'nin kira sertifikaları caiz alternatiftir ve düzenli bir takvimle ihraç edilir.
Vadeye kadar tutarsam Eurobond helal olur mu?
Hayır. Eurobond, faiz kuponu olan yabancı para cinsi bir borçtur ve onu alıp satmak yerine vadeye kadar tutmak kuponun ne olduğunu değiştirmez. Kurul'un hükmü kuponu faiz olarak tanımlar. Türk devletinden dolar cinsi getiri istiyorsanız, Hazine dolar cinsi kira sertifikaları ihraç eder; bunlar faiz yerine kiralanan varlıklar üzerinden kira öder.
Kira sertifikası ile tahvil arasındaki fark nedir?
Tahvil bir borçtur: para borç verirsiniz ve bunun karşılığında faiz alırsınız. Kira sertifikası, ihraççıya geri kiralanan varlıklardaki bir paydır: varlığın bir kısmına sahip olursunuz ve kira alırsınız. Nakit akışları benzer görünebilir, ancak sözleşme borç değil, satış ve kiralamadır; katılım bankalarının danışma komitelerinin bunu kabul edip tahvili reddetmesinin nedeni budur.
BES planımdaki tahvil fonu haram mı?
Geleneksel bir tahvil fonu faizli araçlar tutar ve caiz değildir; standart BES planları da çoğu zaman varsayılan olarak bu tür fonlara yönlenir. Devlet katkısını kaybetmeden planın fon dağılımını katılım fonlarına çevirebilirsiniz. Başta seçilen fon değil, plandaki her fonu kontrol edin ve emeklilik şirketinden dağılımın tamamen katılım fonlarından oluştuğunu teyit etmesini isteyin.
Tahvillerden şimdiye kadar aldığım faizi ne yapmalıyım?
Kurul'un görüşü, faiz gelirinin kullanılmaması ve karşılık beklemeden ihtiyaç sahiplerine verilmesi yönündedir. Âlimlerin çoğu bunu anaparaya değil, alınan faize uygular; bu yüzden kazandığınız kupon ve iskonto tutarını hesaplayın ve o tutarı verin. Kayıt tutun, ardından anaparayı kira sertifikalarına veya bir katılım fonuna aktarın.
Kira sertifikaları tahvilden daha mı az, daha mı çok vergi öder?
Bölgenizdeki kurumları karşılaştırın
Faizsiz ürünleri yan yana karşılaştırın veya eşleştirme aracımız durumunuza en uygun seçenekleri önersin.
Aynı. İkisi de tam mükellef gerçek kişiler için Gelir Vergisi Kanunu Geçici 67. madde uyarınca, Cumhurbaşkanı Kararı ile belirlenen ve bankanızın veya aracı kurumunuzun kaynakta kestiği bir oranda stopajla vergilendirilir. Bu nedenle Hazine tahvilinden Hazine kira sertifikasına geçmenin vergisel bir cezası yoktur. Yabancı para cinsi araçların kendi kuralları vardır; dolar cinsi sertifika tutuyorsanız danışmanlık alın.
