Diyanet'in Banka ve Para Fetvaları (2026): Resmî Görüşler Ne Diyor?

Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, Türkiye'nin resmî fetva kuruluşudur ve kurul.diyanet.gov.tr adresinde yayımlanan cevapları tutarlı bir çizgi izler. Geleneksel bir bankadan alınan faiz risadır ve haramdır. Katılma hesabından elde edilen kâr payı, banka gerçek ticaret yaptığında ve gerçek kârı paylaştığında caizdir. Kurula gelen gri alan sorularının neredeyse tamamı, maaş promosyonundan gecikme ücretine, çek kırdırmaya kadar, paranın zaman içinde daha fazla parayla takas edilip edilmediğine dayanır. Bu rehber, Kurul'un banka hesapları, promosyonlar, taksitler, kredi kartları, çekler, açığa satış ve enflasyona endeksli borçlar hakkındaki görüşlerini 19 Eylül 2026 itibarıyla yayımlandığı haliyle derler ve her birinin bir Türk hanesi için ne anlama geldiğini açıklar.

Diyanet fetvalarını kim verir ve nasıl okunur?

Diyanet İşleri Başkanlığı, dinî soruları âlimlerden oluşan Yüksek Kurulu aracılığıyla cevaplar. Kararlar ve cevaplar, kurul.diyanet.gov.tr adresindeki özel sitede ticaret, faiz ve bankacılık gibi konu başlıkları altında yayımlanır. Her cevabın tarihi vardır ve Kurul, yeni ürünler çıktıkça görüşlerini günceller; okuduğumuz en yeni iki bankacılık cevabı 14 Ocak 2026 ve 24 Haziran 2026 tarihlidir. Bu görüşler kanun değildir. Türkiye'de bankacılık mevzuatını BDDK ve TCMB belirler; katılım bankalarının fıkıh açısından denetimini ise TKBB standardı çerçevesinde kendi danışma komiteleri yapar. Bunu bankaları kimin denetlediğini anlattığımız yazıda ele alıyoruz. Kurul'un görevi, bireye neyin caiz olduğunu bildirmektir.

Cevapları doğru okumak, yalnızca hükme değil gerekçeye de dikkat etmeyi gerektirir. Kurul neredeyse her zaman aynı iki soruyu sorar: ortada bir borç var mı ve borç veren, geçen zaman nedeniyle verdiğinden fazlasını geri alıyor mu? İkisine de cevap evetse, adı ne olursa olsun fazlalık risadır. Fazlalık gerçek bir satıştan, bir hizmetten veya borçla ilgisi olmayan bir hediyeden geliyorsa Kurul genellikle buna izin verir. Bu çerçeveyi aklınızda tutarsanız aşağıdaki hükümlerin çoğunu önceden tahmin edebilirsiniz. Helal mi merkezimiz, Kurul'un doğrudan ele almadığı ürünlere de aynı çerçeveyi uygular.

Banka faizi, katılım kâr payı ve elde edilmiş faizin ne yapılacağı

Kurul'un mevduat konusundaki cevabı açıktır: geleneksel bir bankadaki mevduata ödenen faiz risadır, çünkü mudi parasını borç verir ve üzerine garanti edilmiş bir artış alır. Kurul, artışın miktarını ve enflasyon oranını hükmün dışında tutar. Faizi zaten almış olan kişi için Kurul'un yayımlanmış tavsiyesi, bu tutarın alıcının helal malı olmadığı için ne kendisinde tutulması ne de bankaya iade edilmesidir; sevap beklemeden fakirlere verilerek elden çıkarılmalıdır.

Katılma hesaplarında Kurul'un görüşü izin verici ama şartlıdır. Katılım bankasının ödediği kâr payı, banka fonları gerçekten murabaha gibi ticaret ve ortaklık sözleşmelerinde kullandığı ve sonuçta oluşan kâr veya zararı getiriyi garanti etmeden mudilerle paylaştığı sürece caizdir. Kurul tek tek bankaları denetlemez ve bunu açıkça belirtir; izin, bankanın danışma komitesi altında anlatıldığı gibi çalışmasına dayanır. Kâr payı ile faiz farkını anlattığımız yazı, iki oranın hesap özetinde benzer görünüp sözleşmede neden farklı olduğunu açıklar.

Maaş promosyonu: Kurul neden evet diyor?

Maaş promosyonu, işveren maaş ödemelerini bir banka üzerinden yaptırdığında bankanın çalışanlara ödediği toplu tutardır ve Türkiye'de en çok aranan Diyanet sorularından biridir. Kurul'un cevabı, bunu almanın caiz olduğudur. Gerekçe yukarıdaki çerçeveyi izler. Çalışan bankaya borç vermemiştir; ödeme, bankanın maaş sözleşmesini kazanmak için yaptığı ve banka ile işveren arasında kararlaştırılan ticari bir teşviktir. Ortada ne borç ne de zamana bağlı bir artış olduğu için ödeme riba değildir. Kurul bu konuda geleneksel banka ile katılım bankası arasında ayrım yapmaz; yine de dindar çalışanların birçoğu, cari hesabın hiçbir getiri sağlamadığı bir katılım bankası üzerinden maaş almayı tercih eder.

Kurul'un cevabının ima ettiği ama açıkça yazmadığı pratik bir nokta vardır. Promosyon temizdir; maaşın sonrasında ne yaptığı ise ayrı bir sorudur. Geleneksel bir cari hesapta bekleyen para getiri sağlamaz ve sorun yaratmaz; ancak promosyonu alıp aynı bankada faizli mevduat hesabı açan kişi, Kurul'un çizdiği çizgiyi aşmış olur. Katılım bankalarının maaş sözleşmeleri için rekabet etmesinin nedeni tam olarak budur ve katılım bankası ücretleri rehberi, maaş hesabını katılım bankasında tutmanın hiçbir maliyeti olmadığını gösterir.

Taksit, vade farkı, kredi kartları ve gecikme ücretleri

Kurul, vadeli satışta fiyatın peşin fiyattan yüksek olmasına, yani vade farkına, vadeli fiyatın sözleşme yapılırken sabitlenmiş olması şartıyla izin verir. Alıcı toplam tutarı imza anında bilir, satıcı malın riskini teslime kadar taşır ve fazlalık, borçtaki zamanın bedeli değil satışın bedelidir. Kurul'un yasakladığı şey, ödeme geciktiği için alınan her türlü ek tutardır; bu, borca zamana bağlı bir artış olduğundan risadır ve adı gecikme cezası ya da başka bir şey olsa da değişmez. Katılım bankalarının murabaha fiyatını imza anında sabitlemesinin ve gecikme tutarlarını gelir olarak kendilerinde tutmamasının nedeni de aynı hükümdür.

Kredi kartları bunun doğrudan devamıdır. Kurul'un yayımlanmış görüşüne göre kart kullanmak, hesap özeti zamanında ve tam olarak ödendiği, yani faiz işlemediği sürece caizdir; ek maliyetsiz taksitli alışverişler ise sabit bedelli bir vadeli satış biçimidir. Asgari tutarı ödeyip faizli bakiye taşımak caiz değildir; ilk günden faiz işleyen nakit avanslar da aynı yasağın kapsamına girer. Katılım bankası kredi kartları rehberimiz, Kuveyt Türk ve diğer bankaların kartları kart sahibi faizli bakiye taşıyamayacak şekilde nasıl kurguladığını anlatır.

2026 cevapları: çek kırdırma ve faizli kredi kullanan alıcıya satış

Kurul'un 14 Ocak 2026 tarihli cevabı, vadeli bir çekin hemen nakit almak için nominal değerinden düşük bir bedelle üçüncü bir kişiye satılması olan çek kırdırmayı ele alır. Kurul bunu caiz görmez, çünkü iskonto, bir borca karşılık para avans vermenin getirisidir ve özünde risadır. Hüküm, vadeli çeke dayanan Türkiye'deki küçük esnaf için önemlidir; Kurul'un zımnen gösterdiği alternatif, senedi iskonto etmek yerine malı önceden kararlaştırılan fiyatla vadeli satmak veya bir katılım bankasının ticari finansmanını kullanmaktır.

24 Haziran 2026 tarihli cevap, alıcısı bir geleneksel bankadan faizle borçlanmış parayla ödeme yapan bir satıcıyı konu alır. Kurul, satış sözleşmesi alıcının kredi sözleşmesinden ayrı olduğu için satışın geçerli ve satıcının kazancının helal olduğuna hükmeder; faizli kredinin günahı o kredinin taraflarına aittir. Bu, alıcıların parayı nasıl bulduğunu denetleyemeyen esnaf ve gayrimenkul satıcıları için bir rahatlıktır. Aynı zamanda Kurul'un TOKİ ve benzeri projeler hakkındaki köklü görüşüyle de uyumludur; bunu TOKİ konutlarının helal olup olmadığını ele aldığımız yazıda anlatıyoruz.

Açığa satış, hisse senetleri ve enflasyona endeksli borçlar

Kurul, kişinin sahip olmadığı şeyi satamayacağı yönündeki klasik gerekçeyle ve işlemin gerçek bir varlık devri olmadan fiyat üzerine bahis niteliği taşıması nedeniyle açığa satışı caiz görmez. Şirketin ana faaliyeti helal olduğunda adi hisse senedi almak caizdir; BIST hisse tarama rehberimizde anlatılan BIST katılım endekslerinin dayanağı da budur. Kurul'un kripto varlıklar hakkındaki görüşü, kripto yazımızda ayrıca ele alındığı üzere daha ihtiyatlıdır.

Kurul'un en çok tartışılan mali hükmünü enflasyon doğurdu. Klasik kural, borcun aynı nominal tutarla ödenmesidir. Kurul, kâğıt paranın satın alma gücüyle değerlendirilebileceği yönündeki İmam Ebû Yusuf'un görüşünden yararlanarak, enflasyonun paranın değerini önemli ölçüde aşındırdığı durumlarda borcun satın alma gücü kaybı için yapılan bir düzeltmeyle ödenebileceği ve bunun riba sayılmayacağı görüşünü yayımlamıştır; çünkü borç veren artış değil, verdiği değeri geri almaktadır. Hüküm, kişiler arasındaki borçlar, ertelenmiş mehir ve benzeri borçlar için geçerlidir. Borç verene enflasyonun üzerinde getiri talep etme izni vermez ve Kurul, bunun bir bahane olarak kullanılmasına karşı uyarır.

Diyanet fetva hizmetini kendiniz nasıl kullanırsınız?

• Önce kurul.diyanet.gov.tr adresinde arama yapın; çoğu bankacılık sorusunun zaten tarihli bir cevabı vardır ve Kurul yerleşmiş bir görüşünü nadiren değiştirir.
• Yalnızca hükmü değil gerekçe paragrafını da okuyun; Kurul'un cevapları çoğu zaman fiyatın imza anında sabitlenmesi gibi bir şarta bağlıdır.
• Durumunuz önemli ölçüde farklıysa Kurul'un çevrimiçi formu veya Alo 190 hattı üzerinden yeni bir soru gönderin ve marka adını değil sözleşmeyi anlatın.
• Kurul'un bireyler için cevap verdiğini, bankaları veya fonları onaylamadığını unutmayın; bir ürün için bankanın danışma komitesi kararını da okuyun.
• Tarihli cevabı kendi kayıtlarınız arasında saklayın; Kurul, ürünler değiştiğinde konuları bazen yeniden ele alır; 2026 çek ve kredi cevaplarında olduğu gibi.

Bizim görüşümüz

Kurul'un yayımlanmış hükümlerini izleyen bir Türk hanesi net bir noktaya varır: maaş ve birikimler katılım bankasında, her ay tam ödenen bir kredi kartı veya faiz taşıyamayan bir katılım kartı, yalnızca fiyatın ilk gün sabitlendiği vadeli alışverişler ve çek iskontosu ile hisselerde açığa satıştan uzak durmak. Maaş promosyonunu almanızda sakınca yoktur. Aileye borç veriyorsanız tutarı yazın ve enflasyonun nasıl ele alınacağını önceden kararlaştırın; çünkü Kurul satın alma gücünün geri kazandırılmasına izin verir, üzerine getiri eklenmesine izin vermez. Sitemizdeki Diyanet İşleri Başkanlığı profili, fetva hizmetine ve Kurul'un ilgili rehberliğine bağlantı verir.

Bu hükümleri tavan değil taban olarak görün. Kurul bankaları denetlemez; bu nedenle katılma hesaplarına verilen izin, bankanın anlatıldığı gibi davranmasına bağlıdır ve bankanızın danışma komitesi raporlarını yılda bir kez okumaya değer. Kurul'un konuşmadığı yerde kendi ölçütünü uygulayın: ortada bir borç var mı ve yalnızca zaman onu büyütüyor mu? Bilgiler 19 Eylül 2026 tarihinde kurul.diyanet.gov.tr üzerinden kontrol edilmiştir.

Sıkça sorulan sorular

Diyanet, katılım bankası kâr payının helal olduğunu söylüyor mu?

Evet, şartlı olarak. Yüksek Kurul'un yayımlanmış cevabına göre katılma hesabından elde edilen kâr payı, banka fonları gerçek ticaret ve ortaklık sözleşmelerinde kullandığı ve getiriyi garanti etmek yerine kâr veya zararı paylaştığı sürece caizdir. Kurul bankaları denetlemez; bu nedenle izin, bankanın danışma komitesinin anlattığı biçimde çalışmasına bağlıdır.

Diyanet'e göre banka maaş promosyonu almak helal mi?

Evet. Kurul, maaş promosyonunun caiz olduğuna hükmeder; çünkü çalışan bankaya para borç vermemiştir, ödeme ise bankanın maaş sözleşmesini kazanmak için banka ile işveren arasında kararlaştırılan ticari bir teşviktir. Ortada ne borç ne de zamana bağlı bir artış vardır, dolayısıyla riba değildir. Maaşı sonrasında ne yaptığınız ise ayrı bir sorudur.

Vade farkı, yani taksit için daha yüksek fiyat helal mi?

Evet, vadeli fiyat satış kararlaştırılırken sabitlenmişse. Kurul, daha yüksek vadeli fiyatı bir borçtaki zamanın bedeli değil, satışın bir parçası olarak görür. Ödeme geciktiği için alınan her ek tutar ise farklı bir konudur ve adı ne olursa olsun risadır. Katılım bankaları bu nedenle murabaha fiyatını imza anında sabitler.

Diyanet 2026'da çek kırdırma hakkında ne hükmetti?

14 Ocak 2026 tarihli bir cevapta Kurul, vadeli bir çekin nakdi erken almak için nominal değerinden düşük bir bedelle satılması olan çek kırdırmayı caiz görmedi. İskonto, bir borca karşılık para avans vermenin getirisidir ve özünde risadır. Esnaf bunun yerine sabit fiyatlı vadeli satışa veya katılım bankası ticari finansmanına yönlendirilmektedir.

Diyanet'e göre borç enflasyon düzeltmesiyle ödenebilir mi?

Evet, enflasyonun paranın değerini önemli ölçüde aşındırdığı durumlarda. Kurul, kâğıt paranın satın alma gücüyle değerlendirilebileceği yönündeki İmam Ebû Yusuf'un görüşünden yararlanarak, borcun verilen değeri geri getiren bir düzeltmeyle ödenmesine izin verir ve bunu riba saymaz. Enflasyonun üzerinde getiriye izin vermez ve Kurul, hükmün buna bahane yapılmasına karşı uyarır.

Diyanet'e göre hisse senetlerinde açığa satış helal mi?

Hayır. Kurul, satıcı sattığı şeye sahip olmadığı ve işlem gerçek bir varlık el değiştirmeden fiyat üzerine bahis niteliği taşıdığı için açığa satışı caiz görmez. Ana faaliyeti helal olan şirketlerin hisselerini alıp tutmak ise caizdir; Türkiye'deki helal fonların kullandığı BIST katılım endekslerinin dayanağı budur.