Zekât, İslam'daki en çok hesap gerektiren ibadettir ve Türkiye, bu hesabın resmî bir cevabı olduğu az sayıdaki ülkeden biridir: Türkiye'nin en yüksek dinî karar organı olan Din İşleri Yüksek Kurulu'nun (DİYK) fetva birikimi, zekathesapla.tdv.org adresindeki Türkiye Diyanet Vakfı hesaplayıcısında uygulanır ve İHH'nın hesaplayıcısı tarafından aynen benimsenmiştir. Bu rehber yöntemi elle adım adım gösterir; çünkü hesabı anlayan bir Müslüman, hiçbir web formunun sağlayamayacağı şekilde bu hesaba hâkim olur ve mali durumunuzdaki istisnai durumlar, hesaplayıcılarda tam olarak neyi girdiğinizi bilmenizin gerektiği yerlerdir. Hazır olduğunuzda zekât merkezimiz ve hesaplayıcımız aritmetiği sizin yerinize yapar.
Faizsiz seçenekleri karşılaştırmaya hazır mısınız?
1. Adım: Nisabı belirleyin
Nisap, altında kalındığında zekât gerekmeyen servet eşiğidir. DİYK standardı 80.18 gram altındır; İHH'nın aracı ayrıca 612.36 gramlık gümüş karşılığını da kontrol eder. TDV yönteminin belgelediği, fakat neredeyse herkesin gözden kaçırdığı, hak sahibi lehine bir ayrıntı var: nisap altının alış fiyatıyla belirlenir, ödenecek tutar ise satış fiyatıyla değerlenir. Hesabı yaptığınız gün güncel gram fiyatına bakın, 80.18 ile çarpın; çıkan lira tutarı sizin eşiğinizdir. Nisap rehberimiz altın mı gümüş mü sorusunu ve eşiğin neden var olduğunu ele alır.
2. Adım: Zekâta tabi varlıkları toplayın
Resmî hesaplayıcıda uygulanan DİYK kategorileri:
- Altın ve gümüş, ayarına göre: tüm takılar ve külçeler, güncel fiyatlarla değerlenir (ayar dönüşümünü hesaplayıcı yapar). Ayar hesabı için (altın yazımıza) bakın.
- Nakit: elde ve hesaplarda bulunan TL ve döviz, katılma hesabı bakiyeleri dâhil. Ayrıntılar (nakit yazımızda).
- Ticaret malları: satış için tutulan envanter ve stok, güncel piyasa değeriyle; işletme mekaniği (işletme varlıkları sayfamızda).
- Alacaklar: size borçlu olunan ve geri alınmasını gerçekçi biçimde beklediğiniz paralar.
- Ürünler: sulama yöntemine göre oranın değiştiği, ayrı öşür kurallarına tabi tarım ürünleri.
- Hayvanlar: klasik nisaplar ve ayni ödeme kurallarıyla, resmî hesaplayıcı tarafından desteklenir.
Altının ayrıntıları altında zekât yazısında, nakit nakitte ve katılma hesaplarında zekât yazısında, işletme varlıkları işletme varlıkları rehberinde, yatırım varlıkları (hisse, fon, BES) ise yatırımlarda zekât yazısında yer alır.
3. Adım: Sayılmayanları düşün
Tabanı dürüst tutan iki düşüm vardır. Asli ihtiyaçlar zekâtın tamamen dışındadır: eviniz, arabanız, eşyalarınız, meslek aletleriniz ve benzerleri, değeri ne olursa olsun zekâta tabi varlık değildir. Borçlar düşülür: borcunuz, hesaplayıcıların uyguladığı DİYK borç düşümü kurallarına göre zekâta tabi tabanınızı azaltır. Sonuç, net zekâta tabi servetinizdir. Burada iki uyarı: fiilen ödemediğiniz borçları yükümlülükten kaçınmak için düşmeyin ve 'bir amaç için birikimi' (araba fonu, düğün fonu) hariç tutmayın; belirli bir amaca ayrılmış para yine paradır ve zekâta tabidir.
4. Adım: Havli kontrol edin ve %2.5'i uygulayın
Net zekâta tabi servet, tam bir kameri yıl (havl) boyunca nisabın üzerinde veya nisaba eşit kaldığında zekât farz olur. Türkiye'de pratik alışkanlık, çoğunlukla Ramazan'da olmak üzere bir tarih belirleyip her yıl o tarihte hesap yapmaktır; TDV uygulamasındaki zekât takvimi tam olarak bunun içindir. Net rakamınız nisabı geçiyorsa, parasal kategorilerdeki oran yüzde 2.5'tir. Maaşlı tasarruf sahipleri için bir kameri takvim notu: kameri yıl güneş yılından yaklaşık on bir gün kısadır, dolayısıyla sabit bir miladi tarih onyıllar boyunca hafif bir fazla ödemeye yol açar; bu kimseye zarar vermez, hak sahibi lehine kayma da hata yapılabilecek doğru yöndür.
Örnek bir hesap
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Altın takılar (ayara göre saf altın gramına çevrilir, satış fiyatıyla değerlenir) | A değeri |
| Nakit ve katılma hesapları (TL + döviz, güncel kurlarla) | B değeri |
| Eniştenizden alacak, geri alınması bekleniyor | C değeri |
| Ara toplam | A + B + C |
| Eksi: ödenmemiş borçlar | - D |
| Net zekâta tabi servet | A + B + C - D |
| Nisapla karşılaştırın (80.18 g x güncel altın alış fiyatı) | Üstündeyse zekât gerekir |
| Ödenecek zekât | Net tutarın %2.5'i |
Tipik bir maaşlı hane için yöntemin tamamı budur. Çiftçiler öşür kurallarını, işletme sahipleri ticaret mallarını, yatırımcılar ise yatırım varlıklarını ekler; her biri bağlantılı rehberlerde anlatılmıştır. Resmî hesaplayıcı bu akışı uygular, nisabı anlık kontrol eder ve hesabın bir kaydını oluşturur.
Her yıl gördüğümüz hatalar
- Nisabı yalnızca altınla sınamak: eşik altın üzerinden fiyatlanır ama zekâta tabi her şeye karşı sınanır. Nakdi bol, altını az haneler de zekât öder.
- Geçen yılın altın fiyatını kullanmak: Türkiye'deki enflasyonda on iki aylık bir fiyat nisap çizgisini ciddi biçimde yanlış gösterebilir. Hesap tarihinizdeki fiyatı kullanın.
- Alacaklar satırını atlamak: kuzeninizin size borçlu olduğu para, geri almayı bekliyorsanız hâlâ sizin servetinizdir.
- Hesaplayıcıyı hüküm saymak: araçlar DİYK yöntemini aslına uygun biçimde uygular, ancak yalnızca girdiğinizi hesaplar. Eksik bir envanter, kendinden emin ama yanlış bir sonuç üretir.
- Kaydı unutmak: TDV uygulaması hesabın PDF raporunu üretir. Saklayın; gelecek yılın hesabı bu yılın envanterinden başlar.
5. Adım: İyi bir yere ödeyin
Zekât uygun kategorilere verilir ve Türkiye'nin iki kurumsal kanalı da DİYK hesabını uygular: toplanan zekâtı Türkiye'de ve 100'den fazla ülkede dağıtımdan önce yalnızca katılım bankalarında tutan TDV ve bağışçıların zekâtı 123 ülkedeki programlara (yetimler, acil yardım, eğitim) yönlendirmesine izin veren İHH. İhtiyacın yakınınızda olduğu durumlarda uygun akrabalara ve komşulara doğrudan vermek yalnızca geçerli değil, tercih edilen yoldur; kurumsal kanallar doğrulama ve ulaşım sorununu çözer, erdem sorununu değil. TDV ve İHH karşılaştırmamız ikisini tartar, zekât SSS sayfası ise hak sahibi sorularını yanıtlar.
Sonuç
Bölgenizdeki kurumları karşılaştırın
Faizsiz ürünleri yan yana karşılaştırın veya eşleştirme aracımız durumunuza en uygun seçenekleri önersin.
Türkiye'deki zekât altyapısı alışılmadık ölçüde güvenilirdir: ülkenin en yüksek dinî otoritesinden resmî bir yöntem, ücretsiz hesaplayıcılarda uygulanıyor ve TDV tarafında faizli hesaplara hiç dokunmayan ödeme kanallarına bağlanıyor. Bu altyapının yapamayacağı şey sizin mali durumunuzu bilmektir; dürüst envanter ve istisnai durum soruları size aittir. Beş adımı bir kez elle uygulayın, yıllık tarihinizi belirleyin; bu yükümlülük on beş dakikalık bir rutine dönüşür. Adımların kapsamadığı her şey için Alo 190, miras sorularını yanıtladığı gibi zekât sorularını da ücretsiz yanıtlar.