Nakit, teoride en basit zekât kategorisidir; pratikte ise en çok gözden kaçırılanıdır. Çünkü para bir yastık altından çok daha fazla yerde saklanır: hesaplardaki lira ve dolar, tahakkuk etmiş kâr payıyla birlikte katılım hesabı bakiyeleri, araba için ayrılmış para, kuzene borç verilen para, yurt dışındaki bir çekmecede duran para. Kural tek cümledir: net varlığınız nisabı aştığında ve üzerinden bir kameri yıl geçtiğinde, bunların tamamı güncel değeriyle yüzde 2.5 oranında zekâta tabidir. Bu rehberin geri kalanı, Türkiye'deki resmî hesaplayıcıların uyguladığı DİYK yöntemine göre uygulamayı anlatıyor.
Faizsiz seçenekleri karşılaştırmaya hazır mısınız?
Nakit sayılan kalemler
- Türk lirası: elinizdeki nakit, cari hesaplar, birikim hesapları, e-para bakiyeleri. Hepsi.
- Döviz: dolar, euro ve diğer döviz birikimleri; hesaplama tarihindeki güncel kurdan çevrilir. Türkiye'deki hanelerin dolarizasyonu bu kalemi insanların beklediğinden büyük yapar.
- Katılım hesapları: o tarihe kadar hesaba yansıyan kâr payları dahil bakiyenin tamamı. Kâr payı, anaparayla aynı şartlarda sizin paranızdır; ayrı bir muameleye tabi değildir.
- Geri almayı beklediğiniz alacaklar: akrabaya verilen borç, iade edilecek depozito, güvenilir bir müşterinin ödeyeceği fatura. Gerçekçi biçimde tahsil edilebilecek alacaklar sayılır.
- Amaca ayrılmış birikimler: düğün fonu, araba fonu, okul fonu. Paranın ayrıldığı amaç onu muaf tutmaz; yalnızca harcanması muaf tutar.
Sayılmayanlar: zaten harcanmış para, borçlarınız (borç düşme kurallarına göre mahsup edilir) ve hiç para olmayan, kendi rehberlerinde ele aldığımız varlıklar: altın, yatırımlar, gayrimenkul ve ticari varlıklar.
Katılım hesapları özelinde
Katılım hesabı sahibinin zekât sorusunun net bir cevabı var: zekâta tabi tutar, hesaplama tarihinde çekebileceğiniz bakiyedir; yani anapara artı hesaba yansıyan kâr payları. Kâr-zarar ortaklığı yapısı analizi değiştirmez; hesabın bankanın murabaha ve finansman havuzlarından kazandığı her şey artık sadece sizin paranızdır. Vadeli hesaplarda zamanlama nüansı: kâr payları vade sonunda veya dönem sonunda hesaba yansıdığından, vade ortasındaki bakiye o andaki çekilebilir değeriyle sayılır; tarihinizden sonra yansıyan pay ise bir sonraki hesaplamada havuza katılır. Katılım bankacılığı müşterileri için asıl nokta şudur: paranızı faizsiz tutmak zekâtı bir kuruş bile azaltmaz. Zekât haram kazanca verilen bir ceza değildir; helal malın temizlenmesidir ve temiz para bunu eksiksiz öder.
Enflasyon sorusunun cevabı
Türkiye'deki her zekât sohbeti buraya gelir: lirám bütün yıl değer kaybetti, yine de yüzde 2.5 mi vereceğim? Evet. Zekât, nominal bakiyeyi tarihinizdeki güncel değeriyle esas alır; enflasyon düzeltmesi yoktur ve fıkhî mantık sağlamdır: zekâtın ulaştığı yoksullar da ihtiyaçlarını bugünün fiyatlarıyla karşılar, ödeyen için yapılacak bir indirim alıcıdan yapılmış bir kesinti olurdu. Enflasyonun meşru biçimde değiştirdiği şey, bunun öncesindeki davranıştır: değerini korumak için birikimini altına, dövize veya üretken varlıklara kaydıran haneler, zekâtı bunların güncel değeri üzerinden hesaplar; yani yükümlülük, servet nereye sığınırsa orada onu takip eder. Enflasyonun haklı çıkaramayacağı şey ise daha iyi bir aydan kalma eski bir bakiye üzerinden hesap yapmaktır; tarihin gerçeği tarihin gerçeğidir.
Borç mahsubu, dürüstçe
Borçlarınız zekâta esas tutarı azaltır: ödenmemiş finansman taksitleri, borç alınan para, hesaplama tarihindeki ödenmemiş faturalar. Mahsubun bir kaçamağa dönüşmemesi için iki dürüstlük kuralı var. Birincisi, teorik değil gerçek yükümlülükleri düşün: 10 yıllık bir finansman, birinci yılda on yıllık zekâtı silmez; Türkiye'deki yaygın uygulama, anaparanın tamamını değil yakın vadede ödenmesi gerekenleri (genellikle önümüzdeki yılın yükümlülüklerini) düşmektir; kendi yapınız için hükmü Alo 190 teyit edebilir. İkincisi, esas tutarı düşürmek için hesaplama tarihinizin etrafında borç üretmeyin; aritmetik bunu görmese de yükümlülük takvim hilesini görür.
Döviz ve çevrim tarihi
Türkiye'nin dolarize birikim kültürü sürekli tekrar eden bir teknik soru doğurur: döviz varlıkları hangi kurdan çevrilir? Cevap, diğer her şeydeki tarih disipliniyle aynıdır: hesaplama tarihinizdeki güncel kur, döviz bakiyesinin tamamına uygulanır. Aldığınız kur değil, ortalama değil, gelecek ay umduğunuz kur da değil. 5,000 dolarlık birikimi olan bir hane, o günün kuruyla lira karşılığını hesaplar ve havuza ekler; doların yıl boyunca liraya karşı yükselmesi ya da düşmesi, yukarıdaki enflasyon sorusu kadar ve aynı nedenle önemsizdir. Çekmecedeki fiziki döviz ile katılım bankasındaki döviz hesabı bu bakımdan aynıdır. Dövizi yurt dışında tutuyorsanız, Almanya'daki bir hesapta ya da Bakü'deki bir akrabanın kasasında olsa bile, yine sizin varlığınızdır ve sayılır; coğrafya parayı muaf tutmaz.
Maaşlı çalışanın yöntemi
| Adım | İşlem |
|---|---|
| Bir tarih belirleyin | Kameri bir yıl dönümü seçin (birçok kişi Ramazan'ı seçer) ve kalıcı olarak koruyun |
| Parayı toplayın | Tüm TL, bugünkü kurdan döviz, hesaba yansıyan paylarla birlikte katılım hesabı bakiyeleri, tahsil edilebilir alacaklar |
| Borçları düşün | Yakın vadeli yükümlülükler düşülür; uzun vadeli anapara durumunuza ilişkin hükme göre |
| Nisabı test edin | Alış fiyatı üzerinden 80.18g altına karşı (ihtiyatlı olanlar için gümüş kontrolüyle) |
| %2.5'i ödeyin | TDV, İHH, doğrudan verme veya bölüştürme yoluyla; kanal karşılaştırmamıza bakın |
Nisabın işleyişi nisap açıklamasında, kanal seçimi TDV ve İHH karşılaştırmasında, tüm çerçeve ise adım adım rehberde yer alıyor. Nakit sayfası ve hesaplayıcı bunu uygulamaya döker.
Bölgenizdeki kurumları karşılaştırın
Faizsiz ürünleri yan yana karşılaştırın veya eşleştirme aracımız durumunuza en uygun seçenekleri önersin.
Sonuç
Para, zekâtın en doğal kategorisidir: değerleme tartışması yok, mezhep ihtilafı yok; sadece likiditenizin bulunduğu her yerin dürüstçe taranması, tek bir mahsup, tek bir eşik, tek bir oran. Hata payı hiçbir zaman matematikte değildir; unutulan hesapta, sayılmayan kâr payında, görmezden gelinen amaca ayrılmış fonda ortaya çıkar. Bir kez kapsamlı biçimde tarayın, tarihinizi sabitleyin; İslam'ın en sayısal şartı en rutin şartına dönüşsün. Finansınız nakitten daha ilginç hâle geldiğinde her kategorinin rehberi zekât merkezinde sizi bekliyor.