Türkiye'de Faizsiz İşletme Finansmanı (2026): Bütün Pazar Tek Bir Kefalet

Bu pazarın dürüst rakamı 48 milyar TL ve bu rakam tek bir kuruma ait. Hazine, TKBB ve yedi katılım bankası tarafından 29 Mart 2023'te kurulan Katılım Finans Kefalet (KFK), üç yılda yaklaşık 7,000 işletmeye kabaca 48 milyar TL kefalet verdi. Türkiye'deki özel amaçlı helal işletme finansmanı hikâyesi fiilen bundan ibaret; çünkü ülkede bağımsız bir katılım leasing şirketi, bağımsız bir katılım faktoring şirketi ve katılım bankalarının dışında faizsiz çalışan bir KOBİ finansörü yok. İşletme finansmanı rehberimizde tam olarak iki ürün listeliyoruz ve ikisi de KFK kefalet paketi. Bunu en başta söylüyoruz, çünkü iki ürünlük bir kategori dolgu değil, dürüst bir çerçeve hak ediyor.

KFK'nın çözmek için var olduğu sorun

Faizli krediyi reddeden, kredi itibarı olan bir Türk KOBİ'si için katılım bankası finansmanı prensipte hep mevcuttu. Uygulamada ise şubedeki cevap sıklıkla hayırdı; geleneksel bankaların hayır demesinin sebebiyle aynı sebepten: yetersiz teminat. Bu durumdaki geleneksel işletmeler devletin kredi garanti fonu KGF'yi kullanır, ancak KGF destekli kredi faizli bir kredidir; bu da tüm destek zincirini katılım hassasiyeti olan bir işletmenin erişimi dışında bırakır. 2023'ten önce tuzak buydu: ya helal kalıp finansmansız kalacaktınız ya da devletin desteğini alıp ribayı da onunla birlikte alacaktınız.

KFK, devletin cevabı; katılım finansmanının KGF'sine eşdeğer olarak kurgulandı. Kredi itibarı olan ama teminatı yetersiz işletmelere kefil olur; böylece katılım bankaları aksi halde reddedecekleri finansmanı verebilir. Kefalet, İslam hukukunda tanınan bir teminat sözleşmesidir ve yapı zincirin her halkasını faizsiz tutar: altta yatan finansman, kaynak bankanın danışma komitesinin onayladığı bir katılım ürünüdür; KFK'nın kefaleti ise yalnızca teminat açığını kapatır. Temerrüt halinde KFK bankaya ödeme yapar ve işletmeye rücu eder.

İki ürün ailesi

KFK'nın ürün yelpazesi ikiye ayrılır: kendi sermayesinden finanse edilen özkaynak paketleri ve KFK'nın tek başına bilançosuyla asla taşıyamayacağı hacimlerde devletin kefalet kapasitesini devreye sokan Hazine destekli paketler.

• Özkaynak paketleri: bir işletme sermayesi paketi, kadın girişimciler için açık bir kolu olan mikro işletme ve tarım paketi, bir savunma sanayii paketi ve TCMB kaynaklı katılım ihracat finansmanını destekleyen İDF Kefalet Destek paketi.
• Hazine destekli paketler: işletme sermayesi, ihracat ve yatırım finansmanı programları; KGF'nin Hazine programlarının doğrudan katılım karşılığı.
• Her iki ailede kapsam: katılım ilkelerine uygun çalışan KOBİ'ler, daha büyük şirketler, esnaf ve sanatkârlar, kadın ve genç girişimciler ile tarım işletmeleri için nakdi finansman, gayrinakdi imkânlar ve leasing (icare) temelli finansman.

Leasing kolu göründüğünden daha önemli. Türkiye'de bağımsız bir katılım leasing şirketi bulunmadığı için ekipman finansmanı katılım bankalarının kendi leasing birimleri üzerinden yürüyor ve KFK kefaletleri bu risklere eklenebiliyor. İşletmenizin makinesini faizsiz ve tam teminat olmadan finanse etmesi gerekiyorsa yol budur.

Kefalete fiilen nasıl ulaşılır?

KFK'ya başvurmazsınız. Ortak bir katılım bankasının şubesine finansman için başvurursunuz: Albaraka Türk, Türkiye Emlak Katılım, Kuveyt Türk, TOM Bank, Türkiye Finans, Vakıf Katılım veya Ziraat Katılım. Banka değerlendirmeyi yapar, kefalet talebini KFK'ya iletir, KFK onaylar ve finansman kefaletle birlikte kullandırılır. Tek giriş kapısı banka ilişkisidir; bunun pratik bir sonucu var: teminat kapsama oranınızı ve komisyonunuzu şubedeki görüşme belirler.

Dürüst sorunlar

İki eksik açık bir dille söylenmeyi hak ediyor. Birincisi, fiyat şeffaflığı yok: KFK kurumsal sitesinin hiçbir yerinde kefalet komisyon oranlarını veya kapsama oranlarını yayımlamıyor. Koşullar ortak banka şubelerinde iletiliyor; bu da komisyonun pazarlık edilebilir olduğu, ama çoğu işletmenin pazarlık etmesi gerektiğini bilmediği anlamına geliyor. Kefalet komisyonuna finansman oranı kadar ciddiyetle yaklaşın ve birden fazla ortak bankadan teklif alın; yedi bankanın tamamı KFK destekli finansman kullandırabilir.

İkincisi, yönetişim: KFK'nın yayımlanmış bağımsız bir danışma komitesi yok. Uygunluk gerekçesi kefalet yapısına ve her kefaletli finansmanın kaynak bankanın kendi danışma komitesinin onayladığı bir katılım ürünü olmasına dayanıyor. Bu gerekçe makul ve kefalet hiçbir zaman faizli bir riske temas etmiyor; ancak helal KOBİ finansmanı için bu kadar sistemik öneme sahip bir kurumun kendi yayımlanmış âlimleri olmalı ve olana kadar bunu söylemeye devam edeceğiz.

İşletmeniz için bunun anlamı

• 2023'ten bu yana bir katılım bankası sizi teminat gerekçesiyle reddettiyse yeniden başvurun ve özellikle KFK destekli paketleri sorun. Kurum bu cevabı değiştirmek için var.
• İhracatçılar, TCMB kaynaklı katılım ihracat finansmanını KFK kefaletiyle buluşturan İDF paketini sormalı.
• Mikro işletmeler, çiftlikler ve kadınların yönettiği işletmeler için kendi paket koşulları olan özel kollar var.
• Ortak bankalar arasında karşılaştırma yapın. Aynı kefalet kurumu, yedi farklı şube ağı, yedi farklı komisyon görüşmesi.
• Hazine destekli paketlerde devlet programı evrak yükü bekleyin; program dönemlerinin ve limitlerin maliye politikasıyla değişeceğini de hesaba katın.

Sık sorulan sorular

KFK kefaletinin kendisi helal mi, yoksa sadece arkasındaki finansman mı?

İkisi de. Kefalet, İslam ticaret hukukunda tanınan bir sözleşmedir ve KFK kefaletleri yalnızca katılım bankalarının kendi danışma komiteleri altında kullandırdığı, katılım ilkelerine uygun finansmanlara bağlanır. Uygun işletmelerin ayrıca katılım ilkeleriyle uyumlu faaliyet göstermesi gerekir; böylece borçludan bankaya, bankadan kefile tüm zincir faizsiz finansmanın içinde kalır.

İşletmem geleneksel bankayla çalışıyor. Yine de KFK'dan yararlanabilir miyim?

KFK'nın kefil olduğu finansman ortak bir katılım bankasından gelmek zorunda; yani yedi bankadan biriyle ilişki kurmanız gerekir. Bir işletmenin her iki dünyada da bankacılık yapmasını hiçbir şey engellemez, ancak KFK kefaletli imkânın kendisi tamamen katılım tarafında yer alır ve banka, değerlendirme sürecinin bir parçası olarak işletme faaliyetlerinizin katılım ilkeleriyle uyumlu olup olmadığını inceler.