BIST hisselerini helal usulle tarama: 2026 rehberi

Çoğu piyasada helal hisse taraması, birbirinden farklı metodolojiler arasında seçim yapmak ve bunlardan birini uygulayan bir uygulamaya ödeme yapmak anlamına gelir. Türkiye'de durum daha iyi ve daha basit: TKBB Danışma Kurulu'nun belirlediği tek bir ulusal standart ülkedeki tüm katılım fonlarını, endekslerini ve aracı kurum taramalarını yönetiyor; şirketler uygunluklarını KAP üzerinden KAFIF bildirimleriyle üç ayda bir kendileri beyan ediyor; Borsa İstanbul da sonuçları ücretsiz okuyabileceğiniz endeks üyelik listelerine dönüştürüyor. Bir BIST hissesini taramak bir araştırma projesi değil; bir sorgulama işlemi ve sınır durumlarda biraz muhakeme. İşte tam iş akışı.

Taramanın neyi test ettiğini anlayın

TKBB standardı iki katmandan oluşur; ayrıntıları 33/33/5 açıklamamızda var. Birincisi, faaliyet dışlamaları: ana işi faize dayalı finansman (bankalar, geleneksel sigortacılar, leasing, faktoring), alkol, kumar, domuz ürünleri, tütün, silah, vadeli altın veya döviz işlemleri ya da caiz olmayan medya ve eğlence olan şirketler, oranları ne olursa olsun tamamen dışarıda kalır. İkincisi, diğer tüm şirketler için finansal eşikler: faizli borç, toplam varlıklar veya piyasa değerinden büyük olanın 33%'ünün altında; faiz getiren varlıklar aynı 33% çizgisinin altında; caiz olmayan gelir ise toplam gelirin 5%'inin altında olmalıdır.

Sorgulama iş akışı

• Adım 1: Endeks üyeliğine bakın. Hisse BIST Katılım endekslerinde yer alıyorsa (KATLM tüm uygun şirketleri, KAT30 ve KAT50 ise büyük ve orta ölçekli şirketleri kapsar), son gözden geçirmede taramayı geçmiştir. Endeks listeleri Borsa İstanbul üzerinden herkese açıktır.
• Adım 2: KAFIF bildirimine bakın. Şirketler Katılım Finans İlkelerine Uygunluk Bilgi Formu'nu KAP'ta üç ayda bir sunar ve tarama girdilerini kendileri beyan eder. En son bildirimi okumak, şirketin eşiklere göre ne kadar payı olduğunu gösterir.
• Adım 3: Marjları izleyin. Faizli borcu 31% olan bir şirket taramayı geçmiştir, ancak kötü geçen tek bir çeyrek onu bir sonraki gözden geçirmede dışarı itebilir. İstikrar istiyorsanız eşiğe yapışık duran şirketler yerine geniş payı olan şirketleri tercih edin.
• Adım 4: Her endeks gözden geçirmesinde portföyünüzü güncellenmiş listeyle karşılaştırın ve listeden çıkan hisselerden çıkışınızı yönetin.

Ya da bunu altyapıya bırakın

İş akışını sürdürmek yarı zamanlı bir işe benziyorsa, Türkiye üç farklı devir seviyesi sunuyor. Tam devir: Z30KP ETF'ini alın ve taranmış büyük ölçekli evreni yayımlanmış 0.50% ücretle edinin; her çıkışı endeks gözden geçirmeleri otomatik olarak halleder. Kısmi devir: aktif bir katılım hisse senedi fonu (KPC, RBH), tarama içinde çalışması için bir portföy yöneticisi görevlendirir. Zorunlu öz yönetim: Kuveyt Türk Yatırım TradePlus hesabında alış emirleri yalnızca uygun olan yaklaşık 240 hisse için gerçekleşir, satışlar serbesttir ve platform taramanın dışında alım yapmanıza fiilen izin vermez. Bu son seçenek hisse seçen yatırımcılar için en uygun noktadır: araştırma sizin, uygunluk çerçevesi piyasanın.

Sorgulamanın veremediği muhakeme kararları

Dürüst bir tarama sınırlarını kabul eder. Arındırma: 5% caiz olmayan gelir payı, uygun şirketlerin yine de küçük miktarda haram gelir elde edebileceği anlamına gelir; katılım fonları arındırmayı danışma komitesi yönlendirmesi doğrultusunda fon düzeyinde yapar, arındırmak isteyen doğrudan hisse sahipleri ise aldıkları temettüdeki caiz olmayan payı tahmin edip hayır amacıyla verir. Eşik anlayışı: 33% sektörün değerlendirilerek belirlediği çizgidir, vahiyle bildirilmiş bir sayı değildir; daha sıkı kişisel ölçütleri izleyen yatırımcılar aynı KAFIF verilerini kullanarak daha dar sınırlar uygulayabilir. Sektörel incelik: savunma sanayisine yakın şirketler ve çeşitlendirilmiş holdingler, standardın gözden geçirmelerde duruma göre karara bağladığı tanımsal gri alanlarda yer alır; bir hissenin dahil edilmesi sizi şaşırtıyorsa, şu ya da bu yönde varsayımda bulunmak yerine KAFIF bildirimini okuyun.

Taranmış bir portföy nasıl davranır?

Bankaları ve sigortacıları dışarıda bırakmak BIST piyasa değerinin büyük bir bölümünü ortadan kaldırır; bu yüzden taranmış portföyler Türk finans hisselerinden ayrışır: bankaların öncülük ettiği yükselişlerde ana endekslerin gerisinde kalır, finans hisseleri satıldığında ise daha iyi dayanır. Diğer yapısal olgu yoğunlaşmadır; uygun büyük ölçekli evren sanayi şirketlerine ve holdinglere yaslanır. Taranmış evren içinde bilinçli olarak çeşitlendirin, piyasa değeri ağırlıklı pozisyonun yanında eşit ağırlıklı Z30KE'yi de değerlendirin ve Türk hisse senedini, TEFAS portföy rehberinde anlattığımız gibi daha geniş bir helal portföyün yalnızca bir dilimi olarak boyutlandırın.

Sık sorulan sorular

TKBB standardı AAOIFI'den daha sıkı mı, daha gevşek mi?

Genel olarak paralel. TKBB eşikleri, toplam varlıklar veya piyasa değerinden büyük olana karşı 33% kullanırken AAOIFI uygulaması 30% civarında taramalar kullanır; her ikisi de caiz olmayan geliri 5% ile sınırlar. Faaliyet dışlama listeleri genel olarak tutarlıdır; vadeli altın ve döviz işlemleri gibi Türkiye'ye özgü kalemler açıkça adlandırılmıştır. AAOIFI taramasıyla rahat eden bir yatırımcı burada alarm verecek bir şey bulmaz; üç aylık bildirimlerin mekanik endeks gözden geçirmelerini beslediği uygulama mekanizması ise AAOIFI ile taranan çoğu piyasanın iddia edebileceğinden daha güçlüdür.

Bir gözden geçirmede taramayı geçemeyen hisseyle ne yapmalıyım?

Fon yöneticilerinin yaptığı gibi makul bir süre içinde satın ve ölçütünüz gerektiriyorsa uygun olmayan döneme ait kazançları arındırın. Pratik disiplin takvime dayalıdır: her endeks gözden geçirmesinden sonra portföyünüzü karşılaştırın ve hemen harekete geçin; çünkü küçük bir ihlalin yerleşik bir pozisyona dönüştüğü kayma, iyi niyetlerin öldüğü yerdir.

Yabancı hisseleri de aynı şekilde tarayabilir miyim?

Mantık taşınabilir; altyapı taşınamaz. KAFIF bildirimleri ve Katılım endeksleri yalnızca BIST'i kapsar. Yabancı hisselerde yeniden metodoloji seçimine ve elle oran hesabına dönersiniz ya da KT Portföy'ün KTJ'si gibi taranmış bir yabancı fona devredersiniz; burada komite küresel hisselere katılım taramasını TEFAS çatısı altında uygular.