BIST Katılım Endeksleri Açıklandı: KATLM, KAT30 ve KAT50

Bir katılım fonu taranmış Türk hisselerine yatırım yaptığını söylediğinde, pratikteki anlamı neredeyse her zaman bir BIST Katılım endeksine üyeliktir. TKBB tarama standardı, teoriden çıkıp bir hisse kodu listesine dönüştüğü yerde bu endekslerle karşılaşır. Üçü önemlidir, biri doğrudan bir ETF üzerinden yatırıma açıktır ve yapıları, BIST 100'den gelen yatırımcıları şaşırtan getiri davranışlarının büyük kısmını açıklar.

Üç endeks

• BIST Katılım Tüm (KATLM): üç aylık KAFIF bildirimlerine göre TKBB taramasını geçen tüm Borsa İstanbul hisseleri. Uyumlu evrenin tamamı.
• BIST Katılım 30 (KAT30): taranmış en büyük 30 hisse, ana gösterge endeks. Toplam getiri versiyonu olan Katılım 30 Getiri, Z30KP ETF'inin dayanağıdır.
• BIST Katılım 50 (KAT50): ikisi arasında yer alan, orta ölçekli şirketleri de kapsayan daha geniş endeks.

Üyelik mekaniktir, takdire bağlı değildir. Şirketler KAFIF uyum bildirimlerini üç ayda bir KAP'ta yayımlar; Borsa İstanbul sonuçları endeks değerlendirmelerinde uygular; 33/33/5 eşiklerini aşan hisseler endeksten çıkar. Tarama mantığının kendisi, yani faaliyet dışlamaları ile borç, faizli varlık ve caiz olmayan gelir eşikleri, TKBB standardı rehberimizde ayrıntılı biçimde incelenmiştir.

Endeksler neden kıyaslamanın ötesinde önemli?

• Evrenin tanımı: KAP fon kuralları, katılım hisse fonları ve emeklilik fonları için caiz hisseleri, Katılım endeksi üyeleri ile komite icazetiyle eklenen hisseler olarak tanımlar. Endeks üyeliği, tüm fon sektörü için uyum sınırıdır.
• Aracı kurum taraması: Kuveyt Türk Yatırım'ın alım tarafı taraması yalnızca endekse uygun hisseleri işleme alır; son kontrolümüzde bu sayı yaklaşık 240 idi.
• Doğrudan yatırım: Ziraat Portföy'ün Katılım 30 ETF'i Z30KP, toplam getiri endeksini yayımlanmış %0.50 ücretle izler, yaklaşık 8.69 milyar TL varlığa sahiptir ve herhangi bir aracı kurum üzerinden işlem görür.

Son noktanın altını çizmek gerekir: Z30KP'nin %0.50'si, Türkiye katılım fon piyasasının tamamında yayımlanmış yalnızca üç ücret rakamından biridir. Bu şeffaflık hikâyesini ücretler rehberimizde ayrıntısıyla anlatıyoruz.

Katılım endeksleri BIST 100'den neden farklı davranır?

Banka yok

Ana BIST endekslerinin büyük bir bölümünü oluşturan konvansiyonel bankalar ve sigorta şirketleri faaliyet taramasını geçemez. Bu nedenle katılım endeksi performansı Türk finans hisselerinden ayrışır: banka hisselerinin BIST 100'ü sürüklediği dönemlerde Katılım endeksleri, taranmış şirketlerin kendi sonuçlarıyla ilgisi olmayan nedenlerle geride kalabilir veya öne geçebilir. Katılım fonunuzu BIST 100 ile kıyaslamak, farklı ekonomileri kıyaslamaktır.

Yoğunlaşma

Piyasa değeri ağırlıklı Katılım 30; büyük sanayi şirketlerine, uyumlu profile sahip holdinglere, havacılığa, savunmayla bağlantılı üreticilere, perakendeye ve telekomünikasyona ağırlık verir. En büyük hisseler getiriye hâkim olabilir. Eşit ağırlıklı Z30KE ETF'i tam da bunu yönetmek için vardır: aynı evren, düzleştirilmiş ağırlıklar, farklı risk profili.

Değerlendirmelerde portföy devri

KAFIF kaynaklı çıkışlar, taranmış ürünleri eşikleri aşan hisseleri satmaya zorlar. Bu, konvansiyonel endeks fonlarında bulunmayan yapısal bir portföy devri kaynağıdır. Paranın bir uyum standardına göre yönetilmesinin sürekli ama makul ve dürüst bir maliyetidir.

Toplam getiri formatı

Z30KP, Getiri (toplam getiri) endeksini izler; dolayısıyla temettüler dağıtılmaz, fonun birim pay değerine yansır. Gelir isteyen yatırımcıların temettü dağıtan fonlara bakması gerekir; bileşik büyüme isteyen yatırımcılar ise tam olarak doğru yapıyı elde eder.

Endeksleri gerçek bir portföyde kullanmak

Çoğu tasarrufçu için endeksler basit bir karara indirgenir: bilinen %0.50 ücretle Z30KP üzerinden pasif Katılım 30 pozisyonu ya da KAP izahnamelerinden ayıklamanız gereken ücretlerle getiri üstünlüğü arayan aktif katılım hisse fonları. Bu tercihi aktif ve pasif karşılaştırmamızda tartışıyoruz. Tek tek hisse seçenler, tarama rehberimizde anlattığımız gibi endeks üyeliğini ücretsiz bir ilk eleme olarak kullanabilir. Her iki durumda da portföy oluşturma sorusu, yani kira sertifikası (sukuk) fonları ve altının yanında ne kadar taranmış hisse bulunması gerektiği, TEFAS portföy rehberimizde ve daha geniş yatırım sayfamızda ele alınıyor.

Sık sorulan sorular

Endeks üyeliği, her hisse için bir fetva mıdır?

Hayır; TKBB Danışma Kurulu standardının, üç aylık kendi beyanlarına dayalı bildirimlerle mekanik olarak uygulanmasıdır. Bu, sektör düzeyinde bir güvencedir; bir fon yöneticisinin özel metodolojisinden daha güçlü, ancak bir âlimin her şirketi tek tek denetlemesinden daha zayıftır. Türkiye'deki katılım yatırımcılarının çoğu endeks üyeliğini yeterli sayar; daha titiz yatırımcılar bunun üzerine kendi kontrollerini ekleyebilir.

Katılım fonum neden KAT30'da olmayan bir hisse tutuyor?

Fon evreni, Katılım endeksi üyeleri ile komite icazetli hisselerden oluşur ve KATLM, ana gösterge olan 30 hisseden çok daha geniştir. KAT30 dışındaki bir pozisyon genellikle KATLM içindedir ya da belirli bir komite onayı taşır. Bir pozisyon bu iki kategoride de yer almıyorsa, bu fonun komitesine yöneltilmesi gereken gerçek bir sorudur ve sormaya değer.

Z30KP mi, Z30KE mi seçmeliyim?

Aynı taranmış evren, farklı ağırlıklandırma ve gerçekten farklı portföyler. Piyasa değeri ağırlıklı Z30KP en büyük uyumlu hisselerde yoğunlaşır; bu nedenle bir avuç sanayi şirketi ve holding sonucunuza hâkim olabilir, iyisiyle kötüsüyle. Eşit ağırlıklı Z30KE ise riski otuz üyenin tamamına yayar; yoğunlaşma riskini, daha küçük hisselerde daha büyük pozisyonlarla takas eder. İkisi de nesnel olarak üstün değildir; Z30KP piyasanın kendi şeklidir, Z30KE bilinçli bir çeşitlendirme tercihidir. Uyum kısıtlı bir endekste tek hisse hâkimiyetinden rahatsız olan yatırımcıların eşit ağırlıklı versiyonu ya da ikisi arasında bölüştürmeyi seçmesi makul bir gerekçeye dayanır.

Endeksler temettüleri içeriyor mu?

Fiyat endeksleri içermez; Getiri (toplam getiri) versiyonları içerir. Z30KP, Katılım 30'un toplam getiri versiyonunu izler; dolayısıyla temettüler dağıtılmaz, fonun içinde bileşik olarak büyür. Aktif bir katılım hisse fonunun performansını endeksle karşılaştırırken karşılaştırmanın toplam getiri versiyonuyla yapıldığından emin olun; temettüleri yeniden yatıran bir fonu fiyat endeksiyle ölçmek, fonu temettü getirisinin tamamı kadar olduğundan iyi gösterir.