Çoğu piyasa yapısal farklarını yıllık faaliyet raporlarının dipnotlarında saklar. Türkiye şanslı çıktı: bir sigortacı kendini açıklamaya karar verdi. Talanx grubunun 1 January 2023'ten beri faaliyet gösteren katılım şirketi HDI Katılım, tekaful modelini değil, denetimli katılım sigortacılığını (denetimli katilim sigortaciligi) yürüttüğünü belirten alışılmadık ölçüde açık sözlü bir model sayfası yayımlıyor. Bu açıklama Türk tüketicilerine nadir bir şey sunuyor: açıkça etiketlenmiş bir yol ayrımı. Bu yazı her iki yolu da anlatıyor, çünkü aradaki fark hem gerçek para hem de gerçek fıkıh meselesi.
Faizsiz seçenekleri karşılaştırmaya hazır mısınız?
Birinci model: ayrı risk fonu
Türkiye'de klasik tekaful ekonomisine en yakın model olan Neova'da katılımcı katkıları, katılım çerçevesinin fon kuralları uyarınca pay sahibi sermayesinden ayrı izlenen bir risk fonuna girer ve komite gözetiminde yalnızca faizsiz araçlarda değerlendirilir. Hasarlar fondan ödenir. Fon bir dönemi fazlayla kapatırsa bu fazla poliçe sahiplerine iade edilebilir: Neova bunu Türkiye'de bir ilk olarak 2016'da yaptı ve 2025 sonunda 10.9 milyon TL'lik dağıtılabilir fazla karşılığı taşıdı. Bereket Sigorta ve Türkiye Katılım Sigorta aynı yasal çerçeve altında risk fonu yapıları işletiyor; ancak ikisi de henüz bir fazla dağıtımı yayımlamadı.
Fıkhi mantık şöyle: katkınız, belirsizliğin ticari bir değişiminde ödenen bir bedel olmaktan çok, karşılıklı bir koruma düzenine yapılan bir bağış, yani teberru niteliği taşır. Havuz topluca katılımcılara aittir; şirket ise açıklanmış (daha doğrusu açıklanabilir) bir ücret alan yöneticidir. Kimse belirsizlik satmadığı, katılımcılar onu paylaştığı için garar itirazları hedefini kaybeder.
İkinci model: denetimli katılım
HDI Katılım'ın kendi çerçevelemesi, model açıklamasından özetle şöyle: tekaful modeli, katılımcı katkılarının ayrı, topluca sahip olunan ve olası fazla iadesi bulunan bir risk fonu oluşturması esasına dayanır. Denetimli model ise geleneksel şirket tarafı bilanço mekanizmalarını korur; bir danışma komitesi hangi risklerin sigortalanabileceğini denetler, tahsilatların faizsiz yatırımını şart koşar ve uygunluğu her yıl belgeler. Komite (Doç. Dr. Muhammed Fatih Turan, başkan; Doç. Dr. Mücahit Özdemir, başkan yardımcısı; Ayşe Boztaş) icazet belgesini ve yıllık uygunluk görüşlerini internet sitesinde yayımlıyor; bu, Türk sigortacılığındaki en erişilebilir şer'i belge izidir.
Katılımcıların elde ettikleri: komite tarafından süzülmüş risk seçimi (caiz olmayan konular için teminat yok), primlerin ve rezervlerin faizsiz yatırımı ve satın almadan önce okuyabileceğiniz belgeler. Vazgeçtikleri: fon sahipliği (primler katılımcıların sahip olduğu bir havuza katkı değil, şirket geliridir), fon fazlası hakları (topluca sahip olunan, dağıtılacak bir şey yoktur) ve birçok âlimin tekafulün fıkhi özü saydığı teberru çerçevesi.
Yan yana karşılaştırma
| Soru | Risk fonu modeli (Neova, Bereket, Türkiye Katılım) | Denetimli model (HDI Katılım) |
|---|---|---|
| Prim havuzu kimin? | Topluca katılımcıların; pay sahibi fonlarından ayrı izlenir | Şirketin; primler gelirdir |
| Fon fazlası bana geri dönebilir mi? | Yapısal olarak evet; uygulamada yalnızca Neova yaptı | Hayır; tasarım gereği böyle bir mekanizma yok |
| Caiz olmayan riskler dışarıda mı? | Evet, komite süzgecinden geçer | Evet, komite süzgecinden geçer |
| Yatırım faizsiz mi? | Evet, mevzuat gereği | Evet, mevzuat gereği |
| Model yayımlanıyor mu? | Değişiyor; Neova'nınki faaliyet raporunda | Evet, açıkça ve indirilebilir icazetle |
| Yasal mı? | Evet | Evet; 2020 düzenlemesi lisanslamayı fon modeline değil, yönetişim ve yatırım ölçütlerine göre yapıyor |
Hangi model 'daha helal'?
Dürüst cevap, âliminizin geleneksel sigortadaki sorunu nerede gördüğüne bağlı olduğudur. Hastalık riba ve haram konular ise denetimli model bunu tedavi eder: para temiz yatırılır, riskler süzülür ve HDI Katılım'ın komitesi bunu her yıl resmen belgeler. Hastalık sözleşmenin kendisiyse, yani belirsizliğin iki taraflı satışıysa, yalnızca havuz yapısı çare olur; çünkü sözleşmenin hukuki niteliğini yalnızca teberru esaslı karşılıklılık değiştirir ve denetimli model, temiz bir yatırım portföyü ile neyi teminat altına aldığına dair bir süzgece sahip geleneksel sigortadır.
Türkiye'nin resmî çerçevesi bu konuda hakemlik yapmaktan bilerek kaçınıyor. 2020 düzenlemesi her iki yapıyı da lisanslıyor ve her şirketin komitesi kendi alanında söz sahibi. Her piyasada açıklanmış model farklarına yaklaşımımızla tutarlı olarak danışma görüşümüz şu: bu, cezalandırılacak bir uygunluk skandalı değil, kendi ölçütlerinizle karşılaştırmanız gereken bir fark. HDI Katılım, yapısı hakkında doğruyu, daha güçlü yapılara sahip işletmecilerin kendilerininkini anlattığından daha açık söyledi. İki gerçek de hesaba katılmalı.
Pratik rehber
- Âliminiz teberru havuzu ekonomisi arıyorsa: Neova, Bereket veya Türkiye Katılım'dan alın; yalnızca yapı değil fon fazlası davranışı da sizin için önemliyse Neova'yı tercih edin.
- Ölçütünüz ribadan kaçınma ve konu süzgeciyse: dört işletmeci de uygun; fiyata, ağa ve hasar hizmetine göre seçim yapın.
- Hangisi olursa olsun: HDI Katılım'dan hiç almasanız bile model sayfasını ve icazetini okuyun. Türk sigortacılık yapısı üzerine bulabileceğiniz en iyi ücretsiz eğitim bu.
- Ve her işletmeciye fon modeli sorularını yazılı olarak sorun; (fon fazlası hakları yazımızda)[aşağıdaki bağlantı] bunun için hazır bir metin var.
Metin fon fazlası hakları rehberimizde. Her iki modelin altındaki fıkıh temelleri için Türkiye'de sigorta haram mı? yazısından başlayın, canlı ürünleri ise tekaful sayfasında karşılaştırın. Tek piyasa, iki model, ikisi de etiketli. Bu, çoğu ülkenin sunduğundan fazlası; etiketi kullanın.
Bölgenizdeki kurumları karşılaştırın
Faizsiz ürünleri yan yana karşılaştırın veya eşleştirme aracımız durumunuza en uygun seçenekleri önersin.
Rasyonel bir şirket neden daha zayıf yapıyı seçer?
HDI Katılım'ın tercihini yalnızca yargılamak yerine anlamak gerekir. Talanx, 2020 düzenlemesi pencere uygulamasını kaldırdığı için bağımsız bir katılım şirketi kurdu; geleneksel Türkiye işini dönüştürmesi zaten söz konusu değildi. Denetimli model, grubun bilindik bilanço mekanizmalarını, rezerv muhasebesini ve reasürans düzenlemelerini sürdürmesine, tüm lisans şartlarını da karşılamasına olanak tanıyor; ayrıca Türkiye'nin enflasyon ortamında ayrı bir katılımcı fonu yönetmenin operasyonel karmaşıklığından kaçınmasını sağlıyor. Bedel, şirketin açıkça belirttiği tam olarak şu: havuz yok, fon fazlası yok ve havuzu öncelikli tutan alıcılar için kalıcı bir yıldız işareti. Ticari olarak bu bahis henüz karşılığını vermedi: katılım üretiminin yaklaşık yüzde 1'i ve yıldan yıla küçülen reel primler var. Şimdiye kadarki piyasa hükmü, Türkiye'deki katılım sigortası alıcılarının ya havuz ekonomisini tercih ettiğini ya da sadece dağıtım kanalını izlediğini gösteriyor; HDI Katılım'ın ne fon yapısı ne de bir banka ağı var. Elinde olan dürüstlük ve Talanx sermayesi; bu tuhaf ama gerçek bir niş.