Kısa cevap: Geleneksel ticari sigorta, Türkiye'nin resmî dinî kurumlarının da yansıttığı ana akım görüş dâhil, çağdaş âlimlerin çoğunluğuna göre caiz kabul edilmez. Türkiye'de 2020 düzenlemesinden beri bağımsız ve lisanslı bir sektör olarak faaliyet gösteren, düzenlemeye tabi faizsiz alternatif olan katılım sigortacılığı ise onu denetleyen âlim komitelerince caiz kabul edilir. Türkiye, bu alternatifin ithal bir niş ürün değil, dört hayat dışı ve üç hayat şirketiyle devlet düzenlemesine tabi bir segment olduğu az sayıdaki ülkeden biridir. Dolayısıyla Türkiyeli bir Müslüman için pratik soru sigorta yaptırıp yaptırmamak değil, primi hangi yapının tuttuğudur.
Faizsiz seçenekleri karşılaştırmaya hazır mısınız?
Âlimler geleneksel sigortada tam olarak neye itiraz ediyor?
Klasik argümanı üç itiraz taşır. Birincisi garar: Geleneksel sigorta sözleşmesi, satın aldığınız şeyin (tazminatın) gerçekleşmesi, zamanı ve tutarı belirsiz olan ticari bir mübadeledir ve klasik fıkıh büyük belirsizliğin satışını yasaklar. İkincisi meysir: Küçük bir prim ödersiniz ve büyük bir tutar alabilir ya da hiçbir şey alamayabilirsiniz; ikili bir ticari mübadele olarak kurgulandığında bu yapı bahse benzer. Üçüncüsü riba: Geleneksel sigortacılar rezervlerini ezici çoğunlukla faizli araçlara yatırır; dolayısıyla sizin hasarınız faizle ilgili olmasa bile çark faizle döner.
Listede olmayana dikkat edin: Ailenizi veya malınızı koruma fikri. Karşılıklı korunma İslam hukukunda yalnızca caiz değildir; akıle (diyet yükümlülüğünün ortak paylaşılması) gibi klasik kurumlar bunun örnekleridir. İtiraz, riziko paylaşımının kendisine değil, ticari sözleşme biçimine ve faize dayalı yatırıma yöneliktir.
Katılım sigortası her itirazı nasıl karşılıyor?
- Garar ve meysir: Katkı payları, belirsizliğin ikili bir satışı olarak değil, âlim komitesinin denetiminde, zarara uğrayan katılımcıları tazmin etmek için kullanılan bir riziko fonuna yapılan ödemeler olarak kurgulanır. Yapının hedeflediği hukuki nitelik spekülasyon değil, yardımlaşmadır.
- Riba: 2020 düzenlemesi, primlerin ve teknik karşılıkların yalnızca faizsiz araçlara yatırılmasını şart koşar: katılma hesapları, kira sertifikaları (sukuk), altın ve katılım kriterlerine uygun hisse senetleri.
- Konu: Danışma komiteleri caiz olmayan riskleri dışarıda bırakır. Katılım sigortacısı bir alkol sevkiyatını ya da bir kumar mekânını teminat altına almaz.
- Yönetişim: Her şirket, en az üç âlimden oluşan bir danışma komitesi çalıştırmak zorundadır; komite her ürün metnini onaylar ve yıllık uygunluk görüşü verir.
Bu göstermelik bir uygulama değil. Geleneksel bir sigortacının aynı bilançodan İslami etiketli poliçe sattığı pencere modeli Türkiye'de 2021 sonuna kadar kaldırıldı. Bugün satılan her katılım poliçesi bağımsız bir katılım şirketinden gelir. Tüm çerçeveyi 2020 düzenlemesi açıklamamızdan okuyabilir, yapısal karşılaştırma için tekâful ve sigorta sayfamıza bakabilirsiniz.
Dürüst komplikasyonlar
Her şirket bir havuz işletmiyor
HDI Katılım denetimli katılım sigortacılığı yaptığını açıkça belirtir: Bir âlim komitesi riskleri tarar ve faizsiz yatırımı şart koşar, ancak katılımcılara ait bir riziko fonu ve fazla üzerinde hak yoktur. Tekâfulün özünü teberru havuzunda görenler bunu yetersiz bulur; caizliği ribadan kaçınmada ve konu taramasında görenler kabul eder. Bu, gizli bir uyum eksikliği değil, açıklanmış bir model farkıdır. Model karşılaştırmamız bunu ayrıntılı biçimde ele alıyor.
Devlet havuzları katılım yapılarının dışında kalıyor
DASK (zorunlu deprem sigortası), yüksek riskli sürücüler için zorunlu trafik sigortası havuz düzenlemeleri ve TARSİM (sübvanse tarım sigortası), lisanslı her sigortacının katıldığı devlet mekanizmalarıdır. Bunların merkezî yatırım politikaları katılım kriterlerine göre taranmaz. Türkiyeli âlimler zorunlu devlet uygulamalarını genellikle zaruret istisnası olarak değerlendirir: Zorunlu trafik sigortası olmadan yasal olarak araç kullanamaz, DASK olmadan tapu işlemi yapamazsınız; danışma komiteleri de bu gerekçeyle bunlara müsamaha gösterir. Baştan sona saf bir yapı istiyorsanız, Türkiye şu an zorunlu branşlarda bunu size sunamaz; devlet havuzu olan hiçbir piyasa sunamaz.
Fazla teoride vaat ediliyor, pratikte nadir
Tekâfulün ahlaki gerekçesi, kullanılmayan katkı paylarının havuza ait olduğu ve katılımcılara geri dönebileceği fikrini içerir. Türkiye'de fazla iadesi yapmış tek şirket Neova oldu (ilk kez 2016'da; 2025 sonunda dağıtılabilir karşılık 10.9 milyon TL). Hiçbir düzenleme dağıtımı zorunlu kılmaz. Fazlayı beklenen bir iade değil, yapısal bir erdem olarak görün ve bir satış temsilcisi size tekâful lafını kullanmadan önce fazla hakları yazımızı okuyun.
Peki sigorta yaptırmak tevekkülle bağdaşır mı?
Sigortanın Allah'a güvensizliği gösterdiği itirazı çok şeyi kanıtlar: Aynı mantıkla kapınızı kilitlemeyi veya emniyet kemeri takmayı da yasaklamak gerekirdi. Devenizi bağlamak ile Allah'a güvenmek gelenekte zıt değil, aynı talimattır. Âlimlerin düzenlediği şey sözleşme biçimidir. Caiz bir biçim varken bunu bakmakla yükümlü olunan kişileri korumak için kullanmak yaygın biçimde sorumlu bir davranış sayılır; bazı durumlarda (ailesi murabaha borcunu miras alacak olan geçim sağlayıcı) tartışmalı biçimde erdemli bile sayılır. Türkiye'deki zorunlu sigortalar zaten seçeneği ortadan kaldırıyor: Anlamlı karar sigorta yaptırıp yaptırmamak değil, hangi sigortacıyı seçeceğinizdir.
Pratik sonuç
Bölgenizdeki kurumları karşılaştırın
Faizsiz ürünleri yan yana karşılaştırın veya eşleştirme aracımız durumunuza en uygun seçenekleri önersin.
| Durumunuz | Katılım cevabı |
|---|---|
| Zorunlu trafik sigortası veya DASK gerekiyor (gerekiyor) | Bunu bir katılım sigortacısından alın; teminat kanunen aynıdır, fark paranın nasıl yönetildiğindedir |
| Kasko, konut veya sağlık teminatı istiyorsunuz | Neova, Bereket ve Türkiye Katılım komite onaylı sürümler sunar; üçünü de karşılaştırın |
| Hayat teminatı istiyorsunuz | Katılım Emeklilik segmentin yayımlanmış tek ayrıntılı icazetini sunar; buradan başlayın |
| Âlimin havuz ekonomisini şart koşuyor | Neova'nın belgelenmiş riziko fonu yapısını tercih edin; denetimli modelden kaçının |
| Devlet havuzlarıyla hiç temas istemiyorsunuz | Türkiye'de zorunlu branşlarda mümkün değil; âlimler bunları zaruret sayar |
“Sigorta haram mı?” sorusuna Türkiye'nin katılım cevabı, Körfez ve Malezya dışındaki Müslüman dünyasında kurumsal olarak en eksiksiz olanıdır: özel bir düzenleme, bağımsız şirketler, isimleri bilinen âlim komiteleri ve faizsiz yatırım zorunlulukları. Kullanılmayı hak ediyor; ücretler ve fazla konusunda zor sorular soran müşterileri de hak ediyor. Karşılaştırmaya tekâful sayfamızdan başlayın.